Work

Procesy rekombinacji promienistej w kryształach BaF2 aktywowanych wybranymi jonami ziem rzadkich

Year: 2014
Type: dissertation
Abstract: Obiektem zainteresowania niniejszej pracy są procesy rekombinacji promienistej zachodzące w krysztale fluorku baru aktywowanym trójwartościowymi jonami ceru, prazeodymu, terbu i erbu. Pod pojęciem rekombinacji rozumiemy połączenie dwóch uprzednio rozdzielonych, różnoimiennych nośników ładunku elektrycznego (w badanych materiałach są nimi elektrony i dziury). Jeżeli skutkiem rekombinacji jest emisja promieniowania, mówimy o rekombinacji promienistej. Szczególną uwagę zwracamy na rekombinację promienistą następującą w wyniku absorpcji kwantu lub cząstki jonizującej. Ma to ścisły związek z programami badawczymi, w ramach których wyhodowano kryształy, zakupiono aparaturę i sfinansowano wyjazdy zagraniczne. Nadzieją owych programów było znalezienie nowoczesnego, uniwersalnego scyntylatora, czyli materiału reagującego na promieniowanie jonizujące szybką i wydajną luminescencją w nadfiolecie lub świetle widzialnym. Należy podkreślić, że kandydatami były tu kryształy dość szczególne, stanowiące połączenie dobrze znanej w świecie scyntylatorów sieci fluorkowej z optymistycznie zapowiadającymi się w roli aktywatorów jonami ziem rzadkich. Podstawową techniką eksperymentalną umożliwiającą ocenę słuszności wyboru aktywatora z punktu widzenia zastosowań scyntylacyjnych jest pomiar radioluminescencji. Polega on na rejestracji widma emisji próbki naświetlanej w sposób ciągły promieniowaniem jonizującym (np. rentgenowskim). Liczba i pochodzenie pasm emisyjnych obecnych w takim widmie pozwala na dokonanie selekcji negatywnej, tzn. jesteśmy w stanie od razu odrzucić kryształy nieprzydatne, zaś pozostałe powinniśmy poddać dalszym badaniom spektroskopowym. Mimo iż na podstawie selekcji negatywnej moglibyśmy ograniczyć te badania do dwóch, a co najwyżej trzech materiałów, zrezygnowaliśmy z takiego ułatwienia. I chociaż jedynym motywem była wówczas „pasja kolekcjonerska”, zaobserwowane ciekawe zjawiska fizyczne w pełni wynagrodziły poświęcony czas. Praca składa się z ośmiu rozdziałów. Trzy pierwsze porządkują dotychczasowy stan wiedzy na temat właściwości kryształów fluorków ziem alkalicznych, ich aktywacji jonami ziem rzadkich oraz oddziaływania z promieniowaniem jonizującym. I tak kolejno: • w rozdziale 1 przedstawiamy strukturę krystaliczną fluorków, określamy energię spójności, szacujemy położenia pasm energetycznych i charakteryzujemy dwie emisje własne; • w rozdziale 2 omawiamy strukturę elektronową lantanowców, poruszamy problem kompensacji ładunku, a następnie w szerokim zakresie prezentujemy podstawy teoretyczne spektroskopii jonów ziem rzadkich ze szczególnym uwzględnieniem rozkładów poziomów energetycznych i przejść emisyjnych pomiędzy nimi; • w rozdziale 3 analizujemy poszczególne etapy zjawiska radioluminescencji, zapoznajemy się z własnościami scyntylatorów i stawianymi im wymaganiami, rozważamy mechanizmy transferu energii od sieci BaF2do jonów ziem rzadkich, przeglądamy defekty radiacyjne, po czym wprowadzamy istotny dla analizy wyników model pułapkowy scyntylatora. Następny rozdział(4) zawiera krótką charakterystykę wykorzystanych próbek oraz opis układów, przy użyciu których przeprowadzono badania. Wyniki eksperymentalne wraz z interpretacjami są przedstawione w czterech ostatnich rozdziałach, poświęconych odpowiednio kryształom BaF2:Ce (5), BaF2:Pr (6), BaF2:Tb (7) i BaF2:Er (8). Dla przejrzystości, struktura tych rozdziałów jest zawsze zbliżona, a mianowicie istnieje podział na część stanowiącą rodzaj raportu z pomiarów (n.1; n = 5, 6, 7, 8) i część przeznaczoną na dyskusję uzyskanych wyników (n.2). Ewentualne różnice wynikają z właściwości poszczególnych materiałów i związanej z nimi liczby zastosowanych technik badawczych. Liderem jest pod tym względem kryształ BaF2:Ce, który jako jedyny został poddany pomiarowi termoluminescencji powyżej temperatury pokojowej. Przyznajemy, że jest to nie tyle efekt zapotrzebowania na taki pomiar, co „pasja kolekcjonerska” wsparta przypadkowym dopasowaniem zakresu widmowego emisji jonów Ce3+ do transmisji filtru interferencyjnego zamontowanego na stałe w czytniku termoluminescencyjnym. Standardem dla wszystkich kryształów były natomiast pomiary radioluminescencji (n.1.1) i fotoluminescencji (n.1.2), które w przypadku obecności szybkiej emisji jonów aktywatora uzupełniano o profile czasowe fotoluminescencji w funkcji temperatury (n.1.3) i termoluminescencję poniżej temperatury pokojowej (n.1.4). W częściach dyskusyjnych pierwszy z rozdziałów (n.2.1) jest zawsze poświęcony mechanizmowi rekombinacji promienistej (ze szczególnym nastawieniem na transfer energii sieć-jon), kolejny (n.2.2) szybkości emisji jonów aktywatora (o ile szybka emisja występuje), a ostatni (n.2.3 lub n.2.2) ocenie danego materiału pod kątem zastosowań scyntylacyjnych. Dodatkowo zestawienie porównawcze własności badanych kryształów jest zamieszczone w zakończeniu.
Language: Polish
Subfield: Radiation
Open Access status: green
OpenAlex ID: W1256759600
Cites: 104
Cited by:
Related to: 10