Year: 2020
Type: article
Abstract: Od interdyscyplinarnego do transdyscyplinarnego spojrzenia na niepełnosprawnośćWielość definicji a biopsychospołeczna koncepcja niepełnosprawności Niepełnosprawność towarzyszy ludzkości od początku jej istnienia.Niektórzy określają ją jako "bliskiego towarzysza człowieka" 1 , ponieważ na różnych etapach dotyka prawie każdą rodzinę.Ze względu na szeroki zakres znaczeniowy pojęcia oraz częstotliwość jego występowania (zarówno w języku potocznym, jak i w opracowaniach naukowych) spotykamy się z wieloma różnymi defi nicjami, na podstawie których możemy wysnuć wniosek, że niepełnosprawność to zjawisko wielopłaszczyznowe i wielowymia rowe, dotyczące różnych sfer życia.Częstokroć pojęcie to, jest używane zamiennie z takimi określeniami jak "inwalidztwo, kalectwo, upośledzenie, ułomność" 2 .Badacze zauważają, że w świadomości społecznej występuje ono jako synonim "ograniczeń, porażki życiowej" 3 oraz "źródła lęku współczesnego człowieka" 4 .W literaturze przedmiotu analizując sytuację osób niepełnosprawnych, używa się jako tożsamych znaczeniowo ter minów : "inwalida, kaleka, osoba o niepełnej sprawności, osoba upośle dzona czy sprawna inaczej, chociaż zakresy ich znaczeń nie zawsze się pokrywają" 5 .Ponadto spotykamy określenia o silnym zabarwieniu pejoratywnym.Choć nie są już one powszechnie używane, nadal pozostają w świadomości społecznej .Należą do nich "ślepiec, wariat czy idiota" 6 .Nie istnieje jedna, uniwersalna defi nicja niepełnosprawności, ponieważ chodzi tu nie tylko o pojedynczą osobę, ale również o problem społeczny.Defi niując niepełnosprawność należy mieć na względzie relację między zdrowiem człowieka (uwzględniając jego płeć, wiek i wykształcenie), a społeczeństwem i środowiskiem, które go otacza.Wyczerpująca defi nicja niepełnosprawności musiałaby uwzględniać aspekty medyczne, psychologiczne, pedagogiczne, socjologiczne, prawne oraz antropologiczne.Próbą uporządkowania oraz ujednolicenia określeń dotyczących niepełnosprawności jest propozycja Światowej Organizacji Zdrowia.Wyróżnia ona trzy stany.Impairment (uszkodzenie) pojmowany w kategoriach biomedycznych, dotyczy organizmu (jego funkcjonowania i budowy), który na skutek uszkodzenia nie funkcjonuje prawidłowo.Disability (niepełnosprawność funkcjonalna) każde ograniczenie bądź niemożność (wynikające z niesprawności) prowadzenia aktywnego życia, w sposobie lub zakresie uznawanym za typowy dla człowieka.Ostatni stan to handicap (upośledzenie) rozumiany jako ograniczenia w pełnieniu ról społecznych.Określa on sytuację, w której posiadane ograniczenia uniemożliwiają pełną realizację ról społecznych odpowiadających wiekowi, płci oraz zgodnych ze społecznymi i kulturowymi uwarunkowaniami 7 .Niestety, ponieważ polskie odpowiedniki anglojęzycznych terminów są wieloznaczne skutkuje to pojawieniem 1
Source: Ogrody Nauk i Sztuk
Author: Zofia Urbanowicz
Institution: University of Wrocław
Language: Polish
Subfield: History and Philosophy of Science
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W1494301598