Year: 2001
Type: book-chapter
Abstract: Wat is nieuw in de nieuwe economie en hoe verandert ICT de economie van onze samenleving?Wat zeker niet nieuw is in de nieuwe economie is de economische theorie.In dit essay betogen we dat de standaard, traditionele economische theorie, die terug gaat op Adam Smith, onder invloed van Nobelprijswinnaars Hayek, Stigler, Arrow, Harsanyi, Mirlees, Vickrey, en anderen, dusdanig werd uitgebreid dat ook situaties waarin informatieproblemen en asymmetrische informatie centraal staan, goed te analyseren zijn.Zo zijn ook andere aspecten die relatief nieuw zijn in de nieuwe economie, zoals toenemende schaalopbrengsten en netwerkexternaliteiten uitstekend met behulp van deze standaardtheorie te analyseren.Wel nieuw is dat >computing power= en telecommunicatie zeer goedkoop geworden zijn.In '3 laten we zien dat als gevolg hiervan (en van de traditionele >law of demand=) de economie veel ICTintensiever geworden is.Dit heeft vervolgens weer als gevolg gehad dat de arbeidsproductiviteit substantieel is toegenomen en dat de groei versneld is, waardoor onze welvaart sneller toeneemt en toekomstige generaties veel beter af zijn.Op dit moment is nog wel onduidelijk hoe revolutionair deze productiviteitsontwikkeling is.Sommige economen betogen dat we de belangrijkste ontwikkelingen reeds gezien hebben, anderen betogen daarentegen dat het belangrijkste dividend in de toekomst ligt, dat pas op het moment dat ook organisatiestructuren veranderd zijn, de productiviteits-en welvaartsgroei pas echt zullen versnellen.Door de scherpe concurrentie in de chips-en computerproducerende sector resulteerde de productiviteitsstijging in lagere productiekosten en meer flexibele technologie.Deze algemene kostenverlaging is gepaard gegaan met een verlaging van informatiekosten en de ontwikkeling van het Internet, en het geheel heeft tot meer competitieve markten, en dus tot lagere marges geleid.Als gevolg van lagere kosten en lagere marges profiteren consumenten van toegenomen variëteit, hogere kwaliteit en lagere prijzen.De ICT-revolutie heeft bijgevolg tot een verhoging van het consumentensurplus geleid.Volgens de optimistische visie op de werking van de Internetmarkt die in '4.1 wordt besproken ligt een verdere verhoging van dit consumentensurplus in het verschiet.De sceptische visie uit '4.2 waarschuwt voor al te groot optimisme en stelt dat producenten naar wegen zullen zoeken om de concurrentiedruk te verminderen, en dat ze deze wegen ook zullen vinden.We bespreken het empirisch bewijsmateriaal met betrekking tot beide visies in '5 en laten zien dat de aanhangers van de optimistische visie het 1. INLEIDING Langzaam maar zeker begint het besef door te dringen dat de informatie-en communicatietechnologie (ICT) bezig is onze samenleving ingrijpend te veranderen.De samenleving is in een stroomversnelling terecht gekomen.De economie ontwikkelt zich van een industriële economie tot een kennis-en netwerkeconomie.Economen spreken van Anieuwe economie@, een begrip dat inmiddels ook zakenmensen, politici, de media en de man in de straat zich eigen gemaakt hebben.In Nederland kwam de discussie over wat nieuw is in deze nieuwe economie, en of de vernieuwing gepaard zou moeten gaan met veranderingen in het beleid van de overheid, pas laat op gang.Daartoe uitgedaagd door D66-leider Thom de Graaf hield het ministerie van EZ in de zomer van 1999 nog vol dat er niets nieuws onder de zon was en bijgevolg geen reden voor aanpassingen in het beleid.(Zie de opiniestukken van De Graaf (31/8/99), de kamerleden Dijkstal en Voûte-Droste (6/9/99), Minister Jorritsma (16/9/99) en CDAvoorzitter Van Rij (22/9/99) in NRC Handelsblad in de zomer van 1999, nog na te lezen op de website van die krant, zie daarbij ook de bijdragen van NRC-redacteur Roel Janssen en het interview van Hans Buddingh= met Paul Krugman op 3-7-99.)Een half jaar daarna, in het Centraal Economisch Plan 2000 maakte het CPB echter een voorzichtige draai, onze rekenmeesters introduceerden het begrip Ade vernieuwende economie@, daarmee aangevend dat er zowel van nieuwe aspecten als van continuïteit sprake was (CPB, 2000a).Nog een half jaar later was de draai helemaal gemaakt.De memorie van toelichting van de Begroting 2001 van het Ministerie van EZ stelt immers de vraag centraal hoe we een succesvolle transitie naar een ondernemende kenniseconomie kunnen bewerkstelligen 1 . 1 Bij de begroting 2001 presenteerde het kabinet de nota ADe kenniseconomie in zicht@(TweedeKamer 27406, nr. 1) die de uitdagingingen schetst waar Nederland in het licht van een overgang naar een kenniseconmie voor staat.De nota is een vervolg op eerdere nota=s als Ade Digitale delta@, waar we in ' 7 nog nader op in gaan.De Nederlandse politieke discussie werd vooral gevoed door het uitzonderlijk goede presteren van de Amerikaanse economie in de tweede helft van de jaren 1990 en het feit dat, in die periode, ook in Nederland de groeicijfers steeds naar boven moesten worden bijgesteld.De groeiversnelling in de Verenigde Staten, die in belangrijke mate veroorzaakt werd door een bijna verdubbeling van de groei van de arbeidsproductiviteit, was inderdaad opmerkelijk.Uitzonderlijk was bovendien dat deze sterke groei en de corresponderende daling van de werkloosheid gepaard ging met een blijvend lage, en zelfs dalende, inflatie.Traditionele macro-economische theorieën hadden moeite deze uitzonderlijke combinatie van gebeurtenissen en lange periode van hoogconjunctuur (hoge groei, lage werkloosheid en lage inflatie) te verklaren.Klaarblijkelijk was er iets nieuws aan de hand en een nieuwe term AThe New Economy -Nieuwe Economie@ was geboren.Waarnemers wezen naar het sterk toegenomen ICT-gebruik als verklaring voor de goede performance, sommigen spraken zelfs van een nieuw paradigma, de ICT-revolutie zou namelijk de bestaande economie op zijn kop zetten, waarbij de gebruikelijke economische wetten niet meer zouden gelden.Ook in Nederland presteerde de economie goed gedurende de laatste jaren van de 20e eeuw.Gebaseerd op het motto Ana hoogconjunctuur komt onvermijdelijk laagconjunctuur@ raamde het kabinet de toekomstige groei echter behoedzaam waardoor er weinig ruimte was voor investeringen in de samenleving.Gegeven de constatering dat de gerealiseerde groei echter steeds hoger uitviel dan de raming, ging de politieke discussie over de vraag of de groei niet structureel hoger was, of er dus niet te behoedzaam geraamd werd, en er bijgevolg wellicht meer ruimte was om te investeren in de kwaliteit van de samenleving.Zoals De Graaf in zijn NRC-bijdrage stelt ADe vraag is of wij langzamerhand niet in een geheel nieuwe economische omgeving zijn [email protected] nieuwe omgeving waar De Graaf op doelt is de Anieuwe economie@, de kenniseconomie, waarin kennis, ICT en ICT-toepassingen een belangrijke rol spelen, en waarin langdurige economische groei wellicht met lage inflatie gepaard kan gaan.Hoewel het besef dat ICT onze samenleving verandert nu vrij algemeen is, bestaat er tevens aanzienlijk verschil van mening over hoe revolutionair en hoe permanent de veranderingen zijn.Aan de ene kant vinden we sceptici die het motto Aeerst zien, dan geloven@ hanteren en die uit nauwkeurig dataonderzoek de conclusie trekken dat er, ook in de Verenigde Staten, nog relatief weinig veranderd is.
Authors: Eric van Damme, Benedict G. C. Dellaert
Language: French
Topic: ICT Impact and Policies
Subfield: Economics and Econometrics
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W1503783121