Year: 2004
Type: article
Abstract: In hoeverre speelt het vestigingsklimaat door clustervorming van economische activiteiten een rol in innovatieprocessen?Dit hangt sterk samen met samenwerking in innovatietrajecten.In het diamantmodel van Michael Porter nemen clusters van nabijgelegen bedrijven een belangrijke plaats in.Clustervorming stimuleert innovatie en productiviteitsgroei en daarmee onze nationale concurrentiepositie en welvaart.In dit artikel geven we een bijdrage aan het innovatiedebat vanuit een ruimtelijk economische invalshoek door na te gaan of de regionale inbedding van bedrijven in zogeheten clusters een bijdrage aan innovatie levert. De regio als katalysatorPorter ziet ruimtelijke clustervorming van bedrijven als een belangrijke determinant van concurrentiekracht 1 .Nabijheid kan innoverende bedrijven twee belangrijke voordelen bieden.Deze worden door Porter in zijn clusterdefinitie aangeduid als 'complementarities' (efficiëntiewinsten door directe samenwerking in innovatietrajecten) en 'commonalities' (efficiëntiewinsten door gezamenlijk gebruik van voorzieningen) 2 .Persoonlijk contact en vertrouwen drukken transactiekosten in samenwerkingsrelaties, waardoor bedrijven zich meer op kernactiviteiten kunnen richten en zo maximaal schaal-en scopevoordelen in innovatietrajecten kunnen benutten.Ook wanneer nabijgelegen bedrijven geen directe onderlinge relatie onderhouden, kan er sprake zijn van synergie.Innoverende bedrijven gebruiken dezelfde productiefactoren, zoals gekwalificeerde arbeid of ict-infrastructuur.Clusters creëren massa voor investeringen in dergelijke voorzieningen in het productiemilieu. SuccesvoorbeeldenClusters van bedrijven vormen een aantrekkelijk concept voor beleidsmakers.Uit Porters model valt niet alleen de positieve relatie tussen clustervorming en innovatie af te leiden, maar blijkt ook dat innovatie meer gebonden is aan de regio, juist vanwege de afhankelijkheid van de regionale productieomgeving.In navolging van succesvoorbeelden als Silicon Valley zijn de afgelopen jaren talloze clusterinitiatieven opgestart.Hoewel het succes van Silicon Valley niet lijkt te worden geëvenaard, blijkt het clusterconcept ook vandaag de dag nog steeds een aantrekkelijk perspectief voor innovatie te zijn.Tegenwoordig wordt Finland vaak als voorbeeld genomen in de Nederlandse innovatiediscussie.Anders dan Nederland, koos Finland in het midden van de jaren tachtig niet voor een strategie die gebaseerd was op loonmatiging, maar mikte het land op investeringen in nieuwe economische sectoren en technologieën.Het Finse model is voor een belangrijk deel gericht op de ontwikkeling van regionale clusters die gezamenlijk Finland naar een leidende positie op perspectiefrijke groeimarkten dienen te brengen 3 . Clusters in de empirieUit empirisch onderzoek blijkt de relatie tussen clustervorming en innovatie minder eenduidig dan de theorie veronderstelt.Beugelsdijk en Cornet onderzochten deze relatie op basis van naar postcode uitgesplitste innovatiegegevens uit de Innovatie-enquête van het Centraal Bureau voor de Statistiek.Zij concluderen dat nabijheid tot innovatoren geen significante invloed heeft op het innovatieve karakter van bedrijven 4 .Vorig jaar hebben Van der Panne en Kleinknecht in esb een positieve relatie tussen agglomeratievoordelen en het aantal aankondigingen van nieuwe producten in vaktijdschriften vastgesteld 5 .Manshanden betrekt het internationale schaalniveau in de analyse.Regionale clusters worden veelal geleid door internationaal georiënteerde bedrijven die in nauw contact staan met belangrijke spelers op de wereldmarkt 6 .Samenwerking in innovatietrajecten vindt juist in deze exportrelaties plaats.Gezien de veelheid aan gebruikte definities, de focus op verschillende deelaspecten en het gebruik van verschillend datamateriaal als empirische basis, zijn verschillen in boven aangehaalde conclusies niet verrassend te noemen.Voor tno Inro is dit de aanleiding geweest een meerjarig onderzoeksprogramma naar de rol van de ruimtelijke omgeving in innovatieprocessen op te starten.
Language: Dutch
Subfield: Development
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W1519917038