Year: 1933
Type: article
Abstract: De uitzending van Mr. Joan Maetsuycker naar Indië, met een speciaal voor hem opgestelde instructie, is een feit van beteekenis geweest, waaromtrent wij eenige belangrijke gegevens, die tot heden in het Compagnies-archief verborgen bleven, willen publiceeren.Uit de brieven, zoowel van Heeren-XVII als van Gouverneur-Generaal en Rade, blijkt herhaaldelijk, dat deze beide colleges het belang van een goede rechtspraak volkomen inzagen, doch dat gebrek aan deskundige ,,stoffe'' tot het vervullen van de rechterlijke ambten, en onvoldoende controle, telkens weer leidden tot een praktijk, die in strijd was met hun wenschen.Zoo bevatte de missive der Hooge Regeering van 15 December 1633 wederom klachten over de wijze, waarop te Batavia de justitie werd geadministreerd.Over den advocaat-fiskaal, Mr. Anthony van den Heuvel, wordt daarin o.m. gezegd, dat hij "veele menschelycke defecten ende impertinentiën subject is"*).Uit de bij deze missive gezonden bijlagen hadden Heeren-XVII tevens kunnen concludeeren.dat de hoogste justitieele ambtenaren, met name Dr. Pieter Vlack, eerst advocaat-fiskaal en later president van den Raad van Justitie, alsmede genoemde Van den Heuvel, bij •*) Van den Heuvel werd, ingevolge resolutie van G.-G. en Rade d.d.11 October 1636, in arrest gesteld en voor den Raad van Justitie gedaagd, omdat hij in het publiek de leden van dien Raad voor idioten en weetnieten had uitgemaakt.Hij werd deswegen veroordeeld, om op het schavot met gevouwen handen en gebogen knieën God, de regeering en de justitie om vergiffenis te bidden; voorts om zijn tong met een priem doorstoken te worden, daarna gegeeseld en voor 25 jaar uit 's Compagnies gebied gebannen.De regeering keurde dit vonnis goed, maar schonk hem bij resolutie van 20 December 1636 vrijstelling van de geeseling.' "Wy'bevinden tot ons verdriet, dat in verscheyden groote saecken.waervan ons de dachten dagelij x voorcoomen -'t selve oock uyt de overgecoomen stucken bevindende -tegen recht, reden en billickheyt, sonder eenige forme van procedure te houden, na de praktyke deser landen eenichsints smaeckende, geprocedeert wert.... Voorwaer, wy hadden van de fiscalen Vlack en Van den Heuvel, doch besonder van Van den Heuvel, meer gepractiseert zijnde, beter en ordentelycker procedueren verwacht, ons leet zijnde te vernemen, dat meer op geconfisqueerde poortiën gesien ende gecontendeert, als om gesamentlijck, d'een als president, en d' ander als fiscael, op 't stuck van justitie een behoorlycke stijl en ordre van proceduren te helpen formeeren, geleth hebben, sijnde een bedroefde saacke, dat de eygen begeerlicheyt en eyge baatsouckinge eenige soo verre van hun debvoyren verruct".In aansluiting hiermede stelden de Zeventien op de agenda van hun zomervergadering, aanvangende op 9 Augustus 1634, bij punt 10 aan de orde het aannemen van "goede, getrouwe, vigilante fiscalen, die soodanige qualiteyt met reputatie connen voldoen, alsmede een uytnemende persoon, die als raedtpensionaris het collegie van den Gouverneur-Generael en Raden van India, en bysonder het collegie van den Raadt van Justitie op Battavia, mach dienen".Na bespreking besloot de vergadering, "geleth op de importantie van 't nevenstaende poinct", een zestal heeren, onder presidium van Laurens Reaal, doctor juris, oud-Gouverneur-Generaal, en voorzitter van het college der Zeventien, speciaal te committeeren, "om nae 't scheyden van de vergaderinge te despicieren op bequame parsoonen, en met denselven ten meesten dienst van de Compagnie te handelen".Het schijnt niet gemakkelijk geweest te zijn om geschikte personen te vinden, die bereid waren naar Indië te gaan; althans in de volgende vergaderingen -September 1634, Januari, Februari en April 1635 •-wordt over de zaak niet meer gerept.Voor een gedeelte kan dit ook hebben gelegen aan den president; bij het college der XVII bestond het gebruik, voor elke vergadering een voorzitter te benoemen.In elk geval kwam onder Reaal, die in de Augustusvergadering van 1635 wederom als president optrad, de zaak opnieuw ter sprake.Bij punt 5 van de agenda wordt verklaard: "Alsoo uytte civile ende crimineele proceduyren, op Battavia gehouden, meer en meer bevonden wert noodich te sijn, dat een sufficant, ervaren, welgepractiseert rechtsgeleerde, in qualité als Raadt-pensionaris van de achtbaaren Raadt van Justitie derwaarts gaen mach, om denselven te dienen van soodanighe ordre, style en maniere van procederen, als tot de beste onderhout van de Justitie naer beschreven rechten en costuymen deser lande aldaer practicabel is, en naer derselver gelegentheyt onderhouden can werden, achtervolgende soodanighe instructie, als deselve naer voorgaende examinatie deser vergaderinghe medegegeven sal werden, waerinne tot noch by gecommitteerden van de 17"° niet en is gevordert", zoo is het noodig gebleken dit punt opnieuw aan de orde te stellen.De vergadering besloot, dezelfde gecommitteerden te verzoeken, nogmaals moeite te willen doen om naar een geschikt persoon uit te zien, "en d'selve met eerlycke conditien daertoe te voorderen".Intusschen moesten Heeren-XVII in hun schrijven van 13 September 1635 opnieuw ingekomen klachten over de uitoefening der justitie bespreken.Zij dragen daarbij de Indische regeering op, er voor te zorgen, dat de nieuwe advocaat-fiskaal, Abraham Welsingh ,,by zijn proceduren sich nae beschreven rechten en costuymen deser landen soo veel doenlijck conformere, vooral wel lettende, dat jegens overledenen nagelaten goederen, ende sonder dat alvooren een curateur ad litem sy gestelt, niet werde geprocedeert, en veel min sententie uytgesproken, gelijck in verscheyde saken wel impertinentelijck voordesen, jegens alle rechten, reden en billijckheyt, tot groote disreputatie van de Compagnie, door den fiscael Van den Heuvel en anderen geschiet is, daer hun nochtans als rechts-geleerde betaemde, den rechter daervan behoorlijck te informeren, hebbende alsoo meer om hun portie uyt de confiscation te trecken, als om goede ordre in 't procederen te houden, geleth.Dese onbehoorlycke en onrechtmatige proceduren hebben ons van over lange doen dencken om een gequalificeert persoon, met een wel geformeerde instructie naer India te seynden, waermede alsnoch besich zijn, en tot noch niet en hebben connen aentreffen, ondertusschen UEd. in der besten forme ernstigh recommanderende, dat in den Raadt van Justitie gebruyckt mogen werden persoonen van goet oordeel, verstandt en discretie, opdat de Justitie zijn luyster behoude, en d'zelve door nulle, inique proceduren niet en come te verliesen, waeraen de Compagnie ten hoochsten gelegen is".In den aanvang van 1636 kwamen de ad hoc gecommitteerden uit de XVII in contact met "Mr.Jan Maetsuycker, doctor in beyde rechten, en advocaat voordesen geweest van den E. hove van Hollandt, ende nu voor den E. gerechte deser stede" *).Nadat een onderzoek was ingesteld naar "desselfs comportementen, studiën en practycke", zou de Kamer Amsterdam met hem tot overeenstemming trachten te komen om een contractueele dienstverbintenis aan te gaan.In de vergadering van 20 Maart 1636 van genoemde Kamer kwam evenwel een missive binnen van een der gecomitteerden, Jacob Schotte, burgemeester van Middelburg, wien aangaande Maetsuycker ter oore was gekomen, ,,hoe denselven soude sijn een gepassioneert papist"), en weynich ervaren in de practycke, en derhalve, d'saecke alsoo gelegen sijnde, d'aenneming van desselfs persoon met sijn stemme was desavouerende".De andere gecommitteerden waren het daarmede niet eens.Wat den godsdienst betreft, had Maetsuycker hun verklaard, dat hij "wel van sijn jonckheyt onder de Roomsche Catholycke was opgevoet, maer daerjegens al eennen geruymen tijdt geleden sich aen verscheyden persoonen verclaert hadde, van een geheel ander gevoelen te sijn, waervan eenige hier ter stede, des noodt, soude connen getuygen; daerenboven met een voorbedacht gemoet sonder eenige beswaernisse geheel geresolveert, soo op de reyse als t'sijnder aencompste in India, professie van de gereformeerde religie te doen, en bereydt sijnde, 't selve voor de geheele vergaderinghe, oft" perticulierlijck d'voornoemde heeren gecommitteerdens, te belooven".Hiermede was, naar hun meening, het godsdienstig bezwaar opgeheven.Wat nu betreft het door Schotte aangevoerde gebrek aan praktijk, daaromtrent hadden zij uitvoerige inlichtingen ingewonnen bij diverse "practisijns en meer andere gequalificeerde persoonen" en daarop volledig "contentement" gekregen.Zij adviseerden derhalve tot zijn aanneming over te gaan, wat de vergadering ten slotte deed, doch niet dan nadat Maetsuycker nog eens had moeten bevestigen "omme onbedwongen, uyt een oprechte affectie en lieffde tot de gereformeerde religie, als op Batavia sal zijn gecomen daervan professie te doen".Daarop werd hij dan in dienst genomen als pensionaris bij den Raad van Justitie te Batavia, op een salaris van f 120 per maand, en onder een verband van 5 jaar.De vergadering stond toe, dat "sijn huysvrou, met een meysken van 12 jaeren off daeromtrent, tot i) Amsterdam.Men vindt het volgende niet in de resolution van Heeren-XVII, maar in die der Kamer-Amsterdam.-) Hij had in Leuven gestudeerd.*) Vermoedelijk is hier een deel van den zin weggevallen.Er zal bedoeld zijn: "behoorlijck" of "naer rechten" geprocedeert."dan wel by faute van aen dit besluit te voldoen een huisarrest te ondergaan, tot men desentwegen de g'eerde dispositie hunner Hoog-Edelheeden zal hebben erlangd".Vervolgens werd Van Lingen binnengeroepen, waarna men hem de resolutie voorlas, "dog instede van daaraan te obedieeren, haalde Zijn E. een papier uit de zak, zeggende hetselve in gereedheid te hebben gebragt, omdat wel gedagt had, dat dit besluit stond genomen te werden, en las hetselve met veel ontroering, heevige woorden en gebaarden, aan de vergadering voor".Hij herhaalde daarin zijn bezwaar, en verzocht, de wederzijdsche papieren naar Batavia te zenden, en een beslissing aan de Hooge Regeering te vragen.De gouverneur antwoordde, dat hij het geschrift
Author: F.W. Stapel
Language: Dutch
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: hybrid
OpenAlex ID: W2030820745