Year: 2002
Type: book-chapter
Abstract: InleidingWaaraan we denken als we het hebben over het dagelijks leven in de Bronstijd, hangt af van de tijdgeest, van onze eigen onderzoeksinteresses, en van de gegevens die voor handen zijn.Velen van u zullen boeren voor zich zien die in grote woonstalhuizen wonen en die met een span ossen hun akkers ploegen.Anderen zien juist krijgshaftige mannen die elkaar met zwaard en speer bevechten of hoofdmannen die voortdurend bezig zijn met een strijd om de macht.Weer anderen houden zich vooral bezig met het aardewerk of met de bronzen en kijken daarom naar de veranderingen door de tijd van de materiële overblijfselen.Zo zijn er nog veel meer manieren mogelijk om naar het dagelijks leven in de bronstijd te kijken.Vaak wordt een van die visies naar voren geschoven als de beste manier om de bronstijd te benaderen.Ik denk dat dat onjuist is.Al die verschillende beelden beschrijven even zoveel aspecten van het menselijk bestaan en vullen elkaar juist aan in plaats van elkaar uit te sluiten.Het beeld dat ik ga schetsen is een persoonlijke interpretatie van de gegevens die ons ten dienste staan.Het vervangt andere visies niet, maar probeert ze juist aan te vullen.Veel van mijn ideeën zijn ontstaan in discussies met collegae, onder andere in het door NWO gefinancierde samenwerkingsproject Archeologie en landschap in het Maas-Demer-Scheldegebied.De basisgedachten van dit verhaal zijn al eerder gepubliceerd (Fokkens 1996(Fokkens , 1997(Fokkens , 1999)), maar nog niet eerder zo ver uitgewerkt.Ik betrek daarbij nu ook de studies van m.n.Roymans & Kortlang (1999) en Gerritsen (1999, 2001).Eerst wil ik uitleggen wat mijn doel is.In de eerste plaats is dat natuurlijk een zo helder mogelijk beeld opbouwen van het boerenbestaan, de huizenbouw en het grafritueel in de Bronstijd.In beschrijvende zin valt daarover al heel veel te vertellen.Maar vaak is het zo dat hoe meer gegevens je hebt, des te meer vragen worden opgeroepen.Vragen zoals: waarom stalden mensen hun vee in huis?Waarom waren bronstijdhuizen zo groot?Waarom werd niet iedereen onder een grafheuvel begraven?Waarom deponeerde men objecten in moerassen en rivieren?, enzovoort.In dit artikel ga ik op een aantal van dat soort vragen in, waarbij ik niet op zoek ben naar heel specifieke verklaringen, maar naar meer fundamentele aspecten van het dagelijks leven in de Bronstijd.Dat zijn bijvoorbeeld waarden als 'huis en familie', 'krijgshaftigheid', 'voorouders', waarden die in belangrijke mate bepalend zijn voor de welke handelingen dagelijks worden verricht en de manier waarop.Samen vormen dat soort waarden de kosmologie, dat wil zeggen de ideeën die binnen een gemeenschap leven over het evenwicht tussen mensen, voorouders en goden en de manier waarop dat in stand moet worden gehouden. 2OOO JAAR BEWONINGSDYNAMIEK -HARRY FOKKENSNiet iedereen hoeft over die waarden op dezelfde manier te denken.Er kan wel degelijk discussie over zijn en onder druk daarvan -vaak geholpen door externe factoren -kunnen die waarden ook veranderen.Wij zien dat dan als een omslag in de manier waarop men met materiele cultuur omgaat.Een duidelijk voorbeeld is binnen het grafritueel de overgang van bijzetting van doden in collectieve megalietgraven naar begraving onder grafheuvels en later naar crematie en begraving in urnenvelden.Hoe we dat ook interpreteren, het is duidelijk dat het daarbij gaat om een verandering van tradities die meer dan alleen maar een nieuwe mode inluiden.Ze hangen samen met fundamentele waarden en ideeën binnen de samenleving.Dat zijn, althans voor dit artikel, de zaken waarnaar ik op zoek ben.Daarvoor staan drie belangrijke categorieën van gegevens ter beschikking: nederzettingen, graven en depots.Alledrie vormen ze nauw samenhangende onderdelen van het geheel (Fokkens 1999), maar in dit artikel beperk ik me tot twee ervan, de nederzettingen en de graven.Daarbij baseer ik me vooral op de Nederlandse gegevens, zowel uit Noorden Oost-als uit Midden-en Zuid-Nederland, hoewel ik me er van bewust ben dat beide gebieden onderdeel uitmaken van twee verschillende grote cultuurgebieden, het Noordse cultuurgebied in het noorden en het Atlantische cultuurgebied in het zuiden (fig.i;Fokkens 1997).Dat onderscheid tussen beide cultuurgebieden is niet categoriaal.Behalve verschillen, bijvoorbeeld in de herkomst van bronzen en in grafritueel (inhumatie in het noorden en crematie in het zuiden), zijn er ook ook grote overeenkomsten.Het ontstaan van het woonstalhuis en de ontwikkeling van de huistypen vertonen bijvoorbeeld een grote gelijkenis (Roymans & Fokkens 1991).Maar ook in het grafritueel zijn over grote gebieden ontwikkelingen vergelijkbaar.
Author: H. Fokkens
Language: Dutch
Subfield: Archeology (arts and humanities)
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W2104735550