Year: 2001
Type: dissertation
Abstract: Samenvatting (summary in Dutch) 1. Het thema van dit proefschrift Een van de invloedrijkste theoretische stromingen binnen de institutionele economie is de benadering die bekend staat als Transaction Cost Economics (TCE). TCE is een theorie die een verklaring wil bieden voor de relatie tussen economische activiteiten enerzijds en de organisatievorm (governancestructuur of beheersingsstructuur) die wordt gekozen om die activiteiten te beheersen anderzijds. Deze verklaring verloopt langs de volgende lijnen. TCE onderscheidt drie verschillende generieke governance-structuren: (1) beheersing via de markt; (2) hybride beheersing; en (3) hierarchische beheersing. Deze structuren onderscheiden zich van elkaar door hun eigen, specifieke verzameling van instrumenten waarop zij een beroep kunnen doen ten behoeve van de beheersing van economische activiteiten. In de marktgeorienteerde vorm is de activiteit onderworpen aan de tucht van de markt. Bij de hybride variant wordt beheersing in hoofdzaak gevonden in contractuele bepalingen. In de hierarchie tenslotte is beheersing vooral gebaseerd op interne normering en autorisatie. Die verschillen in het control-instrumentarium leiden ertoe dat elk van de generieke governance-structuren toegerust is met een uniek, maar beperkt probleemoplossend vermogen. Dit vermogen stelt hen in staat om aan bepaalde problemen het hoofd te bieden, maar aan andere niet. Economische activiteiten (of in het jargon van TCE: transacties) verschillen eveneens van elkaar. Vanuit de optiek van TCE is het belangrijkste verschil gelegen in de beheersingsproblemen waartoe zij aanleiding geven. Die problemen zijn te herleiden tot de kenmerken van de transacties. Deze kenmerken worden uitgedrukt in een drietal variabelen: (1) de onzekerheid waarmee de activiteit is omgeven; (2) de mate van specificiteit van de met een activiteit samenhangende investeringen; en (3) de frequentie waarmee de transactie wordt herhaald. Op basis van de score van een transactie op dit complex van variabelen en in combinatie met een tweetal veronderstellingen met betrekking tot menselijk gedrag (beperkte rationaliteit en opportunisme), is het vanuit TCE mogelijk om voorspellingen te doen over de met de transactie samenhangende beheersingsproblemen, zowel qua aard van de problematiek als ten aanzien van de intensiteit daarvan. De verklaring voor de relatie tussen trans- acties en governance-structuren wordt gevonden in de efficientie van de match tussen beide: een bepaalde transactie wordt ondergebracht in een bepaalde beheersingsstructuur omdat het unieke probleemoplossende vermogen van die structuur een efficientere oplossing biedt voor de kenmerkende transactionele problemen die samenhangen met de activiteit dan geboden kan worden door de andere vormen van governance. TCE's economische benadering van organisatievraagstukken heeft veel weerklank gevonden. Zonder overdrijving kan worden gesteld, dat TCE aan de basis ligt van een uitzonderlijk levendig en succesvol onderzoeksprogramma, zowel in theoretisch als in empirisch opzicht. Desondanks is TCE nog niet tot volle wasdom gekomen en bestaat er ruimte voor (en behoefte aan) versterking van deze benadering. Zo moet worden geconstateerd dat terwijl TCE contractuele problemen bestudeert op een uitgesproken micro-niveau, de op die analyse gebaseerde uitspraken met betrekking tot de oplossing van die problemen zeer globaal zijn en zich bevinden op het niveau van de generieke governance- structuren. Deze generieke structuren zijn evenwel heterogene categorieen, die bestaan uit een verzameling van gelijksoortige, maar niet identieke en niet nader gespecificeerde control-arrangementen. Een verdergaande specificatie van de subcategorieen is dan zinvol, omdat dat de nauwkeurigheid van de voorspellingen - en daarmee de toetsbaarheid van de theorie- vergroot en omdat daarmee nieuwe onderzoeksvragen binnen het bereik van de theorie worden gebracht. Met dit proefschrift wil ik een bijdrage leveren aan deze nadere detaillering. Meer in het bijzonder wordt onderzocht (1) of een uitvoeriger specificatie van de subcategorieen van hybride governance licht kan werpen op de empirische constatering dat hybride beheersingsvormen soms worden gekozen voor de beheersing van transacties in condities van onzekerheid -een constatering die zich slecht verdraagt met TCE-; en (2) of een gedetailleerdere uitwerking van (vooral) hierarchische besturing inzichten oplevert die relevant zijn voor een verklaring van management control structuur varieteit -een vraagstuk dat binnen de management control theorie nog geen bevredigend antwoord heeft gevonden. 2. Hybride beheersing in onzekerheid Binnen TCE bestaat de algemene opvatting dat hybride beheersingsstructuren slecht bestand zijn tegen onzekerheid. De hybride vorm wordt geassocieerd met een lange termijn contractuele relatie, waarbij partijen hun autonomie behouden, maar toegang hebben tot additionele beheersingsinstrumenten (in vergelijking met de op marktwerking gebaseerde structuur). Hierbij wordt aangenomen dat die additionele instrumenten vooral bestaan uit mechanismen die het risico op contractbreuk beperken en die de kans vergroten dat de feitelijke uitvoering van de transactie binnen vooraf afgesproken grenzen blijft. De hybride structuur kan dan dus alleen effectief zijn als het mogelijk is om op voorhand met een redelijke mate van nauwkeurigheid aan te geven wat men precies van de transactie verwacht. Bij onzekerheid is aan die voorwaarde niet voldaan. Als men dan toch een contract zou opstellen, dan moet men er rekening mee houden dat dit contract in de toekomst moet worden herzien om tegemoet te komen aan sindsdien opgetreden, onvoorziene (onvoorzienbare) gebeurtenissen. Dat is problematisch omdat de hybride structuur geacht wordt niet over een instrumentarium te beschikken dat ervoor kan zorgen dat de wederzijdse bereidheid bestaat om de noodzakelijke aanpassingen tijdig en in harmonie door te voeren. De hybride structuur biedt dan te weinig bescherming tegen opportunisme en afhankelijk van de mate van specificiteit van de met de transactie gemoeide middelen, komen de alternatieven marktbeheersing en internalisatie in de plaats van de hybride vorm. Deze opvatting is echter slecht in overeenstemming te brengen met de groeiende hoeveelheid empirisch materiaal die aantoont dat hybride structuren wel degelijk en met kennelijk succes worden aangetroffen in condities van onzekerheid, ook als het daarbij gaat om transacties die gekenmerkt worden door aanzienlijke specificiteit. Er is hier dus sprake van een empirische ongerijmdheid, en die kan verschillende reacties oproepen. In een daarvan wordt de geconstateerde discrepantie gezien als een aanwijzing dat TCE een te groot belang toedicht aan de gedragsveronderstelling opportunisme. Deze insteek accepteert de algemene opvatting dat de hybride vorm weinig bescherming biedt tegen opportunisme, maar stelt daar tegenover dat aan die bescherming ook helemaal geen behoefte bestaat als contractpartijen elkaar Samenvatting (Summary in Dutch) 130 vertrouwen en er vanuit gaan dat de tegenpartij de bestaande ruimte voor opportunistisch gedrag niet zal benutten. Door nu in TCE een nieuwe variabele "vertrouwen" op te nemen, wordt hybride governance alsnog een optie in condities van onzekerheid. Er is echter ook een andere reactie denkbaar. Deze laat de variabelen van de theorie ongemoeid, maar richt zich op de nadere bestudering van het beheersingsapparaat waarvan in de werkelijkheid gebruik wordt gemaakt door in onzekerheid opererende contractpartijen die hebben gekozen voor een hybride besturingsalternatief. Het idee hierachter is dat het denkbaar is dat er varianten van de hybride vorm bestaan die wel degelijk bescherming bieden tegen opportunisme bij contractaanpassing en die bovendien begrepen kunnen worden vanuit TCE's ongeamendeerde verklaringspotentieel. Als het lukt om zo'n subcategorie te identificeren, is de eerder beschreven empirische discrepantie ook opgelost, maar nu zonder de theorie zelf aan te passen door daarin nieuwe variabelen op te nemen. Beide strategieen kunnen er dus (in potentie) voor zorgen dat de empirische constatering dat hybride besturing zelfs bij aanzienlijke specificiteit bestand is tegen onzekerheid, alsnog binnen het bereik komt van TCE. Anders dan de eerste strategie, doet de tweede daarvoor geen beroep op nieuwe variabelen. Algemeen wordt onderschreven dat als twee theorieen hetzelfde kunnen verklaren, maar een van beide minder variabelen nodig heeft om dat te doen, de "kalere" variant de voorkeur geniet. Om deze reden is de tweede strategie te prefereren voor onderzoek dat zich richt op het dichten van het onderhavige empirische gat en komt de eerste handelwijze pas in aanmerking als de tweede geen bevredigende resultaten oplevert. Dit proefschrift volgt dan ook de tweede weg. Gebaseerd op de empirische literatuur met betrekking tot uitbesteding in de Japanse automobielindustrie en venture capital financiering, is onderzocht hoe beide voorbeelden van hybride contractering bij substantiele transactie-specificiteit het hoofd weten te bieden aan onzekerheid. Daarbij tekende zich een patroon af in de wijze waarop in beide gevallen de beheersingsstructuur is ingericht. Dit patroon bevat de volgende elementen: (1) een redelijke en gedeelde verwachting dat de relatie een lange termijnkarakter heeft -mits adequate performance wordt gerealiseerd; (2) het gebruik van weinig specifieke raamcontracten die eerst gaandeweg concrete invulling verkrijgen; (3) de aanwezigheid van marktmechanismen die ook onder wijzigende omstandigheden wederzijdse doelovereenstemming kunnen bewaren; (4) een in de wijze van contractuitvoering verankerde informatiedeling waaraan geen der partijen zich ongestraft kan ontrekken en die tussentijdse afstemming bevordert. Met een uit deze elementen bestaande beheersingsstructuur hebben partijen in de onderzochte gevallen inderdaad toegang tot een effectief en efficient
Author: Roland F. Speklé
Language: English
Subfield: Management Information Systems
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W2137772237