Work

Βιβλιοθήκες και Άτομα με Αναπηρία (ΑμεΑ) στην Τοπική Κοινωνία

Year: 2009
Type: article
Abstract: Οδηγός για Βιβλιοθήκες Προσβάσιμες σε Άτομα με Αναπηρία Άννα Κουλικούρδη Εισαγωγή Κατά τη χρονική περίοδο 1950-1970 τα κινήματα υπέρ των δικαιωμάτων του ανθρώπου έφεραν την έννοια και την ταυτότητα της αναπηρίας στο προσκήνιο και έκτοτε τα άτομα με αναπηρία (ΑμεΑ) άρχισαν να συγκεντρώνουν το διεπιστημονικό ενδιαφέρον και να αποτελούν πλέον ένα σοβαρό κοινωνικό θέμα.Παρόλο όμως που τα ΑμεΑ αποτελούν την μειονοτική ομάδα με τον μεγαλύτερο αριθμό μελών και τις περισσότερες ανάγκες, έχουν διαφύγει της προσοχής των βιβλιοθηκών.Η ιστορία των υπηρεσιών βιβλιοθηκών για τα ΑμεΑ είναι πρόσφατη και επιπλέον, η σχέση της βιβλιοθήκης με τα ΑμεΑ προβληματική.Το αποτέλεσμα είναι τα ΑμεΑ να υπο-εκπροσωπούνται στο χώρο των βιβλιοθηκών λόγω φυσικών, οικονομικών και πάσης φύσεως εμποδίων.Ακόμη και σήμερα οι βιβλιοθήκες εξακολουθούν να εστιάζουν στους αρτιμελείς χρήστες με αποτέλεσμα πολλές φορές τα ΑμεΑ να στηρίζονται στους εαυτούς τους και στη φιλανθρωπία για κάτι τόσο ουσιαστικό όσο η πληροφόρηση.Αν και την τελευταία δεκαετία έχει υπάρξει δραστηριοποίηση, θέσπιση σημαντικών νομοθετημάτων στο χώρο της αναπηρίας και διεύρυνση (diversity) των χρηστών, ο χώρος παρουσιάζει ακόμη πολλές ελλείψεις, αδυναμίες και εμπόδια.Δεδομένου ότι ο βασικός στόχος του επιστήμονα της πληροφόρησης είναι η παροχή ελεύθερης πρόσβασης όλων στην πληροφορία ανεξαρτήτως αναπηρίας, το παρόν εγχειρίδιο επιδιώκει να αποτελέσει ένα σύντομο οδηγό εφαρμογής προτάσεων και λύσεων για βιβλιοθήκες που θέλουν να εξυπηρετούν επαρκώς τους χρήστες με αναπηρία.Αξίζει να σημειωθεί ότι κάθε βιβλιοθήκη επιλέγει τις λύσεις εκείνες που ταιριάζουν στις ανάγκες και τις δυνατότητές της (οικονομικές, κτιριακές, κ.ά.).Τέλος, πρέπει να σημειωθεί πως στον παρόντα οδηγό δεν περιλαμβάνεται παρουσίαση των υποστηρικτικών τεχνολογιών (ΥΤ) (οι οποίες θα μπορούσαν να αποτελέσουν από μόνες αυθυπόστατο αντικείμενο έρευνας ή ενός νέου οδηγού) ή προσβάσιμου Ιστού.Περαιτέρω κατευθυντήριες οδηγίες για ποικίλες αναπηρίες υπάρχουν στη διάθεση του βιβλιοθηκονόμου και του ερευνητή και σε έντυπη και on-line μορφή, όπως οι "Guidelines for Library Services to People with Mental Retardation", "Guidelines for Library Services for People with Mental Illnesses", "Canadian Guidelines on Library and Information Services for People with Disabilities", "Guidelines for Libraries Serving Hospital Patients and the Elderly and Disabled in Long-term Care Facilities", "Guidelines for Library Services to Persons with Dyslexia", κ.ά.Άτομα με Αναπηρία (ΑμεΑ) Η ορολογία της αναπηρίας ποικίλλει από χώρα σε χώρα, ακόμη και ανάμεσα σε διαφορετικές κοινότητες αναπηρίας της ίδιας χώρας.To 1982 για πρώτη φορά στην Ελλάδα καθιερώθηκε ο όρος "Άτομα με Ειδικές Ανάγκες (ΑΜΕΑ)" στο πλαίσιο του Πανελλαδικού Συνεδρίου Αναπήρων.Ωστόσο, επειδή ο όρος "άτομα με ειδικές ανάγκες" υποδηλώνει ότι τα ΑμεΑ έχουν διαφορετικές ανάγκες από αυτές του υπόλοιπου πληθυσμού, γι' αυτό και ο κεντρικός φορέας εκπροσώπησης των ΑμεΑ τον έχει απορρίψει ως παρωχημένο.Γενικώς θα πρέπει να αποφεύγονται εκφράσεις όπως "αναξιοπαθούντες, καθηλωμένοι σε αναπηρικό αμαξίδιο, εμποδιζόμενα άτομα", οι οποίες δείχνουν τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα που χαρακτηρίζουν την κοινωνία μας.Για τους παραπάνω λοιπόν λόγους, ο όρος που υιοθετείται στον παρόντα οδηγό είναι "άτομα με αναπηρία", αποφεύγοντας τον όρο "άτομα με αναπηρίες" διότι ο πληθυντικός αφορά άτομα που έχουν πολλαπλές αναπηρίες.Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (2002), αναπηρία είναι το αποτέλεσμα οργανικών ή περιβαλλοντολογικών αιτιών, που δημιουργούν ένα σύνολο εμποδίων σε σημαντικές περιοχές της ζωής, όπως η αυτοεξυπηρέτηση, η απασχόληση, η εκπαίδευση, η ψυχαγωγία και η γενικότερη κοινωνική συμμετοχή.Κατηγοριοποίηση των Αναπηριών Στη βιβλιογραφία αλλά και στην τρέχουσα πραγματικότητα, μπορεί να συναντήσει κανείς ποικίλες κατηγορίες των αναπηριών.Μερικές από αυτές είναι οι εξής:  Λειτουργική αναπηρία (functional disability)  Πολιτιστική αναπηρία (cultural disability), που αποτελεί μια επιπρόσθετη και ραγδαία αναδυόμενη έννοια.Για παράδειγμα η Κωφή κοινότητα χρησιμοποιεί τον όρο "Κωφοί" με Κ κεφαλαίο προκειμένου να δηλώσει την πολιτιστική ομάδα στην οποία ανήκει ενώ η λέξη κωφοί με μικρό κ δηλώνει απλά τη φυσική κατάσταση. Εκ γενετής ή επίκτητες  Αφανείς [όπου ο βιβλιοθηκονόμος πιθανότατα να μην αντιληφθεί ότι κάποιοι χρήστες φέρουν κάποια αναπηρία έως ότου επικοινωνήσει μαζί τους, π.χ.άτομα με αναπηρία ακοής, επιληψία, δυσλειτουργίες ομιλίας, μαθησιακές δυσκολίες, ψυχικές διαταραχές] και εμφανείς [άτομα με αναπηρία όρασης, κινητική αναπηρία, κ.ά.)]. Μόνιμες και παροδικές (όπου η αναπηρία είναι προσωρινή, π.χ.σπασμένα κόκαλα από τραυματισμούς που καταλήγουν σε ορθοπεδικές βλάβες και στη συνέχεια γιατρεύονται ή φυσικές ασθένειες που θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε μόνιμες π.χ.παράλυση, αρθρίτιδα, κ.ά.) Συνήθως πολλές από τις προαναφερόμενες αναπηρίες αποτελούν συνάμα και αναπηρίες φυσικής εξάρτησης, όπου δηλαδή το άτομο χρειάζεται τη βοήθεια ενός τρίτου και δεν μπορεί να έχει αυτόνομη πρόσβαση παρά μόνο με τη διαμεσολάβηση άλλων.Πολλές πάλι ενέχουν και την αναπηρία του προσανατολισμού (orientation disability), όπου το άτομο αδυνατεί να προσανατολιστεί στον περιβάλλοντα χώρο.Ένας άλλος όρος που χρησιμοποιείται ευρέως για να αποδώσει μια ομάδα ατόμων με αναπηρία είναι οι "εντυπο-ανάπηροι" (print-disabled ή print-handicapped).Ο όρος "εντυπο-ανάπηροι" ή "ανάπηροι στο γραπτό λόγο" ή "άτομα με δυσκολίες στο γραπτό λόγο" καλύπτει τα άτομα με νοητική υστέρηση ή φυσικές αναπηρίες και αναπηρία όρασης, καθώς και τα δυσλεκτικά άτομα που χαρακτηρίζονται από αδυναμία προσέγγισης της τυπωμένης ύλης.Μέσα από τις παραπάνω κατηγορίες, διαπιστώνει κανείς εύκολα ότι ο τύπος, η έκταση και τα συνεπακόλουθα της αναπηρίας, καθώς και το γεγονός ότι τα ΑμεΑ μπορεί να προέρχονται από κάθε ηλικιακή ομάδα, τα καθιστούν μια ομάδα ανομοιογενή και συνεπώς μια μεγάλη πρόκληση για τις βιβλιοθήκες.Στατιστικά για τα ΑμεΑ  Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) ο πληθυσμός των ΑμεΑ αγγίζει περίπου το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού, δηλαδή στις περισσότερες χώρες τουλάχιστον ένας στους δέκα φέρει φυσική, νοητική ή αισθητηριακή αναπηρία.Το 80% αυτών εντοπίζεται στις αναπτυσσόμενες χώρες. Οι αναπηρίες εμφανίζονται πολύ συχνότερα στις μεγαλύτερες ηλικίες. Ένας στους 5 ανθρώπους ηλικίας 75 ετών ή παραπάνω φέρει αναπηρία όρασης. Μόνο στις Ευρωπαϊκές χώρες το ποσοστό των εντυπο-αναπήρων ανέρχεται σε 25.000.000ανθρώπους.Το μέγεθος της κατηγορίας των ατόμων με εντυποαναπηρία δεν είναι καθόλου ευκαταφρόνητο και υπολογίζεται ότι κυμαίνεται πάνω από το 10% του πληθυσμού μιας χώρας, σε μερικές δε χώρες (π.χ.στην Αυστραλία), μπορεί να φτάνει και το 20% του πληθυσμού τους. Στην Ελλάδα, ο αριθμός των ΑμεΑ υπολογίζεται γύρω στο 1 εκατομμύριο.Επίσημη απογραφή δεν υπάρχει, τα στοιχεία στηρίζονται σε ποσοστά του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και των επίσημων φορέων του κράτους. Δυστυχώς τις περισσότερες φορές τα ΑμεΑ συγκαταλέγονται στις φτωχότερες τάξεις και σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας, αντιπροσωπεύουν τον ένα στους πέντε φτωχότερους ανθρώπους στον κόσμο. Κατά μέσο όρο, το ποσοστό συμμετοχής των ΑμεΑ στο εργατικό δυναμικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) είναι κάτω από το 35% σε σύγκριση με το 70% των εργαζομένων που δεν πάσχουν από κάποια αναπηρία ή άλλη μειονεξία.
Language: Greek
Open Access status: green
OpenAlex ID: W2263178418
FWCI:
Cites: 5
Cited by:
Related to: 10