Work

Psychoanalyse en cognitieve psychologie: een formalisering van Freuds vroegste theorie in het licht van de moderne cognitieve psychologie

Year: 1979
Type: dissertation
Abstract: mij vroegtijdig inzage in het manuskript van zijn dissertatie, aan welke ook de op de omslag gebruikte Computeroutput is ontleend.Tevens dank ik Marieke van Dorsser-Willems, en met haar de overige medewerksters op de bibliotheek van het Psychologisch Laboratorium, voor de nimmer-falende service mij in de afgelopen jaren bewezen.Voor de even vlotte als akkurate typografische vormgeving zorgde Han van Valderen-Bastiaans.4.3.2.Afreageren en zich uitspreken 4.3.3.'Ingeklemd' affekt versus sleutelneurontheorie 4.3.4.Verwerking 4.4.Proton pseudos, foutieve kombinatie van voorstelling en affekt 4.5.Freuds dilemma: de verhouding tussen psychologie en fysiologie INFORMATIEVERWERKENDE SYSTEMEN EN DE VERHOUDING TUSSEN PSYCHOLOGIE EN FYSIOLOGIE VOETNOTEN LITERATUUR BIJLAGE 1.A computer simulation of Freud's 'Counterwill' theory 1. Abstract 2. Introduction 3. Freud's Counterwill theory 4. System dynamics interpretation 4.1.Structure of the simulation model 4.2.Simulation procedure 5. Three simulation runs 6. Discussion BIJLAGE 2. Notaties in de Conceptuele Dependentie theorie en de theorie van de Kennis-Strukturen SAMENVATTING SUMMARY Curriculum vitae noch voor private introspektie toegankeli3k onbewuste.Voor de verklaring van het menselijke gedrag zijn dergelijke spekulaties ook geheel overbodig.Net zoals een 'bedoeling' niet anders dan een bepaalde te verwachten sekwentie van gedragingen is die vergezeld gaat van een verbale discriminerende responsie, en zeker géén kausaal werkende variabele in de mens is, kan het spreken over 'onbewuste bedoelingen' of 'onbewuste wensen' hoogstens worden opgevat als aanduiding voor gedragingen die een persoon stelt zonder dat hij zelf tot een het eigen gedrag onderscheidende verbale responsie in staat is.Begrippen als 'bedoeling', 'motief' verwijzen niet naar verborgen gebeurtenissen in een 'mentale', 'parafysische' wereld, en nog minder geldt dit als men er het adjektief Onbewust' aan toevoegt (Miles, 1966, p. 97).De veronderstelling van onbewuste processen in de mens die van invloed zouden zijn op diens gedrag is kortom overbodig: 'Eliminating the unconscious' zo luidt dan ook de titel die Miles aan zijn boek meegeeft.Getroost Miles zich nog de moeite de behavioristische alternatieven te demonstreren voor de onbewuste entiteiten die de psychoanalytische theorie veronderstelt, Nagel heeft aanzienlijk minder geduld met dit aspekt van Freuds theorie: "... as for the notions of unconscious psychical processes possessing causal efficacies -of unconscious, causally operative motives and wishes that are not somatic dispositions and activities -I will not venture to say that such locutions are inherently nonsense, since a great many people claim to make good sense out of them.But in all candor I must admit that such locutions are just nonsense to me" (Nagel, 1960.p. 47).Vatten we deze kritiek samen dan wordt de psychoanalytische theorie afgewezen omdat ze een te gecompliceerde, logisch ondoorzichtige theorie is, die teveel begrippen omvat welke op mentale, niet observeerbare processen betrekking hebben, en die tot principieel onkontroleerbare beweringen vervalt waar zij zich op onbewuste processen beroept.Wanneer de akademische psychologie niet over onbewuste processen wil spreken, vervalt voor psychoanalytici de mogelijkheid tot kritische gedachtenwisseling over een groot, essentieel gedeel-6 3. VOORSTELLINGEN, HET PROBLEEM VAN DE COGNITIEVE REPRESENTATIE ¿¿ßr\ Freuds theorie spelen 'voorstellingen een overheersende rol.De oorsprong van alle neurotische ellende is gelegen in de onverenigbaarheid van voorstellingen.De patiënten waarmee Freud te maken krijgt, blijken gezond te zijn geweest ... "bis zu dem Moment ..., in dem ein Fall von Unverträglichkeit in ihrem Vorstellungsleben vorfiel" (1894 , p. 61).Als WÍJ de afreageertheone zô willen formuleren, dat omzetting in een computerprogramma in principe mogelijk wordt, rijst daarom als eerste het probleem een representatievorm te vinden die als analogie kan dienen voor de menselijke voorstelling en die zich leent voor verwerking door een computer.Een representatie is niets anders dan "a set of conventions about how to describe things" (Winston, 1977, p. 15), en de representatie die wij zoeken moet zodanig zijn, dat de processen die Freud met betrekking tot voorstellingen beschrijft in expliciete procedures kunnen worden uitgedrukt.Wat zijn voorstellingen bij Freud? VoorstellingenFreud gebruikt het woord 'voorstelling' als een term die voor iedereen duidelijk is en die daarom niet apart gedefinieerd hoeft te worden.Hij gaat bij zijn lezers uit van een zekere bekendheid met de akademische psychologie van zijn dagen.Het blijkt onder meer uit de vanzelfsprekendheid waarhij hij over de associatiewetten spreekt (1893 , p. 96).Er is niettemin een aantal kenmerken te noemen die het begrip 'voorstelling' bij Freud heeft (vgl.Dorer, 1932, p. 19ff).Ons interesseren vooral die kenmerken die voor de keuze van een representatievorm van belang zijn.Dit zijn er drie: 1) 'Voorstelling' is bij Freud een zeer algemeen begrip, dat overeenkomt met 'ken-inhoud', cognitie.2) Voorstellingen hebben bij Freud betrekking op een specifiek een neuronen-netwerk, die het verloop van impulsen door dit net werk regelt.Dit Ik ontleent zi]n struktuur aan de aanwezige facilitaties tussen de neuronen van het netwerk, welke facilitaties het neurofysiologische korrelaat vormen van het geheugen.De om vang van het Ik komt steeds overeen met het geheel van neuronen, dat op een gegeven moment is geaktiveerd, waarbij men een blij vend van een wisselend bestanddeel kan onderscheiden.De facili taties tussen de neuronen vormen evenzovele mogelijkheden om m volgende momenten de reikwijdte van het veranderde Ik te bepalen, en moeten dus eveneens tot de Ik-organisatie worden gerekend (ib.p. 407).Hoewel het Ik hier in neurofysiologische zin wordt gedefini eerd, fungeert het ook hier als de organisatie die de processen omvat en regelt, welke korresponderen met wat wij op psychologisch niveau voorstellingen, associatie tussen voorstellingen en afwij zing van voorstellingen noemen.Het Ik is (ook hier) met een aparte instantie пааьі de facilitaties die het substraat van de voorstellingen vormen, maar зЪигЬ deze facilitaties in.Uit de beschrijving van het Ik als een organisatie met een wisselende omvang, wordt tevens duidelijk waarom Freud kan spreken over 'de heersende voorstellingsmassa van het Ik'.Deze heersende voorstel-Imgsmassa komt overeen met wat op fysiologisch niveau het momen taan geaktiveerde, 'met Quantiteit bezette' deel van de Ik-organisatie is.Als de Entwurf dan ook één ding duidelijk maakt, dan is het wel hoe ver Freud af staat van aanname omtrent een Ik als 'een mannetje in ons binnenste'.Wanneer hij over het Ik spreekt, gaan zijn gedachten veeleer uit naar een organisatie, waarvan de wetmatigheden wetenschappelijk onderzocht moeten worden.De Entwurf is in feite de rechtstreekse poging om de funkties van dit Ikzoals Freud zegt -'mechanisch', 'automatisch' (ï) te verklaren (vgl.1895/1950, p. 441).Inmiddels heeft de ervaring met de programma-gestuurde computer geleerd, dat het in principe mogelijk is systemen te ontwerpen die het intelligente en doelgerichte gedrag vertonen dat Freud aan het Ik toeschrijft.Neisser onderstreept hoe nieuw dit inzicht is: "As recently as a generation ago, processes of control had to be thought of as homunculi, because man was the only 'Joe' ten tonele, die m een vereenvoudigde beren-wereld leeft.Gesteld dat Joe honger heeft en wil eten, dan kunnen wij op basis van onze kennis van deze berenwereld de volgende reeks akties (= plan) ontwerpen.Om te kunnen eten (INGEST) moet Joe de beschikking hebben (D-CONT) over voedsel.Om voedsel in handen te kunnen krijgen moet hij bij het voedsel zien te komen (D-PROX).Om bij het voed-Het begrippen-apparaat dat zij daartoe ontwerpen, omvat tot nu toe een vijftal D-doelen: D-KNOW (X) -de actor wenst dat actor feit X weet D-PROX (X) -de actor wil in lokatie X zijn D-CONT (X) -de actor wenst de fysieke zeggenschap over ob^ekt X D-SOCCONT -de actor wenst macht of bevoegdheid om iets te doen D-AGENCY -de actor wil dat iemand anders een doel voor hem verwerkelijkt Ieder van deze D-doelen is verder gedefinieerd door de speci fieke akties (planboxes), die het doel kunnen verwezenlijken.
Author: C. Wegman
Language: Dutch
Field: Psychology
Open Access status: green
OpenAlex ID: W2473083532
Cites: 144
Cited by:
Related to: 10