Muohttaga jávohis giella. Sámi árbevirolaš máhttu muohttaga birra dálkkádatrievdanáiggis/The Silent Language of Snow. Sámi traditional knowledge of snow in times of climate change.
Year: 2012
Type: dissertation
Abstract: OKTIIGEASSU: Dát doavttergrádabargu lea gielladutkan fágaidrasttideaddji perspektiivvas, man ulbmil lei guorahallat sámegiela muohtadoahpagiid sisdoalu ja geavahusa dálveguohtundiliid birra sámi boazodoalus, Guovdageainnus, Norggas. Doabaanaliisavuođđun lean geavahan informántadieđuid, gielalaš ja muohtafysihkalaš beliid ja boazodoallomáhtu ja nu ovttastahttán árbevirolaš eamiálbmotmáhtu fysihkkamihtidemiiguin. Dáidda lassin lean ráhkadan siida-vuđot gozihanvuogádaga, man vuođđun lea boazodoalu fágagiella, mas viđa siidda boazovázzit geavahedje guođohanbeaivegirjji gozihit beaivválaččat muohtadiliid, biekka, arvvi/muohttaga, ealu láhttema relaterejuvvon duovdagiidda. 318 muohtaguoskevaš doahpaga, mat guovllus geavahuvvojit, sisdollet eavttuid mat sihke duddjojit bohcco ceavzimii ja ahtanuššamii, ja maiddái olbmo bargovejolašvuođaide. Doahpagiid dovdomearkačoahkit gullet sihke boazodollui ja muohtafysihkkii ja daid máŋggadimenšunála sisdoallu čájeha muhtumiin čielga muohtafysihkkadovdomearkkaid nugo riikkaidgaskasaš muohtaklassifikašuvnnain leat ja earát fas gullet guođohanstrategiijaide. Kompleaksa kategoriija muohtadoahpagat sisttisdoallet oktanaga ollu fáktoraid nu go dieđuid muohttaga, muohtadiliid, muohtafysihka, dálkki, temperatuvrra, báikki, áiggi ja bohcco/olbmo váikkuhusaid birra. Muohtadoahpagat leat dehálaččat beaivválaš boazobarggus, mat leat dehálaš oasit boazodoalu árbevirolaš máhtus. Boazovázzit observerejit ja hálddašit muohttaga guovtti perspektiivas, muohtafysihka mielde ja ealu ekologiija mielde dálveguohtoneatnamiin, mii mearkkaša ahte sis lea ollislaš muohtamáhttu ja –oaidnu. Goziheami bohtosat čájehit ahte dálveguohtuneatnamiid geavaheapmi lea strategalaš ja systemáhtalaš báikki ja áiggi dáfus ja ahte leat stuora erohusat Oarje-Finnmárkku siiddaid muohtadilliin jagiid ja báikkiid ektui, mii váttisin dahká buohtastahttit nuppi siidda dili nuppiin ja generaliseret dilliid. Doabageavaheapmi speadjalastá boazovázziid árbevirolaš máhtu hálddašit kompleaksa vuogádagaid ja barget ealuin dálvemáilmmis. Dát sáhttá váikkuhan boazodoalu seailumii doloža rájes dássážii. Muohtadoabaanaliissat čájehit ahte lea dehálaš geavahit boazodoalufágagiela ja -fágaterminologiija boazodoalu hálddašeamis ja hálddahusas. Riikka heivehanstrategiijaid oktavuođas ferte boazodoalu árbevirolaš máhtu váldot vuhtii, ja dálkkádatrievdamiid dustema heivehanstrategiijaide fertejit boazodoalu kultur- ja giellavuoigatvuođat váldot mielde. Dát gáibida iešguđetlágan máhtu, ja dan dihte ferte ovttastahttit sihke eamiálbmot boazodoalloárbevirolaš máhtu ja oarjemáilmmi dieđalaš máhtu. Čoavddasánit: sámegiella, muohtadoahpagat, guohtun, boazodoalu fágagiella, árbevirolaš máhttu, muohtafysihkka, dálkkádat.
Author: Inger Marie Gaup Eira
Language: English
Subfield: Anthropology
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W2552896828