Levensloop, pensioen en armoede bij oudere vrouwen. De impact van familietrajecten, loopbanen en pensioenregelgeving
Year: 2013
Type: book-chapter
Abstract: I n l e I d I n gverschuivingen mee in de balans van de draagkracht en de draaglast van individuen en van gezinnen.Elke gezinstransitie houdt op zich een kans in voor positieve gevolgen en/of een risico voor negatieve wijzigingen in de leefsituatie van de kinderen en de volwassenen.Recent onderzoek biedt niet uitsluitend ruimte voor risico's en negatief gedefinieerde indicatoren van welzijn, maar ook voor kansen en positieve gevolgen.3. We onderscheiden in deze studie gevolgen die zich op drie niveaus kunnen manifesteren.Op individueel vlak kan zowel het aangaan van een partnerrelatie als een (echt)scheiding mogelijkheden voor de persoonlijke ontwikkeling bieden.Levenstevredenheidsstudies wijzen op de positieve gevolgen van een huwelijk of een partnerschap voor volwassenen (Clark et al., 2008;Wingen, de Jonge & Arts, 2010).Negatieve individuele gevolgen van een (echt)scheiding betreffen bijvoorbeeld slechtere schoolprestaties bij kinderen en jongeren, een noodzakelijk terugtreden uit de arbeidsmarkt van moeders, een minder goede gezondheidstoestand van mannen.Een gezinstransitie heeft eveneens een invloed op het gezinsfunctioneren, de betrokken gezinsleden en hun gezinsrelaties, alsook op het ruimere familienetwerk (ouders en grootouders, kinderen en kleinkinderen).Onderzoek opgezet vanuit een multi-actor-perspectief, waarin de visie en de beleving van meerdere betrokkenen bij een gezinstransitie aan bod komen, biedt daarom een bijzondere meerwaarde.Het onderzoek 'Scheiding in Vlaanderen' (SiV) (Mortelmans et al., 2011) heeft een dergelijk breed multi-actor-opzet, waarbij de veranderingen door een echtscheiding voor de betrokken kinderen, ouders, grootouders, oude en nieuwe partners met elkaar kunnen worden verbonden.Gezinstransities kunnen positieve gevolgen hebben voor het gezinsfunctioneren en nieuwe kansen creëren.Onderzoek wijst op gevoelens van opluchting en een afname van conflict binnen het gezin na een (echt)scheiding (Bastaits, Van Peer & Mortelmans, 2011).Een scheiding of een overlijden kan ook de banden binnen de eigen familie versterken.Negatieve gevolgen van een (echt)scheiding gaan om de afwezigheid van de vader (of de moeder) binnen het gezin, een verminderde opvoedingscapaciteit van de ouder(s), een daling van de koopkracht van het gezin, een inkrimping van het familiale en sociale netwerk rondom het gezin.Op maatschappelijk vlak kan de evolutie naar een grotere individuele keuzevrijheid binnen een levensloop en naar een grotere diversiteit van gezinsvormen, nieuwe uitdagingen vormen voor een aangepast modern beleid.Negatieve gevolgen kunnen de vorm aannemen van een toename van de specifieke groepen binnen de samenleving: alleenwonenden en eenoudergezinnen, personen met een verzwakt economisch, gezondheids-of sociaal kapitaal, scholen met veel kinderen uit eenoudergezinnen, gescheiden personen in het pensioenstelsel (Dronkers, 2013).4. Gevolgen van gezinstransities zijn er zowel op korte als op langere termijn.Economische en psychologische gevolgen zijn vooral merkbaar op korte termijn (Clark et al., 2008; de Regt, Marynissen & Mortelmans, 2010;Dewilde, 2002).Sociale gevolgen (blijven) zich ook op langere termijn manifesteren (Soons, Liefbroer & Kalmijn, 2009).Dit blijkt uit de studies omtrent de impact van een ouderlijke (echt)scheiding op de latere eigen gezinsvorming en -ontbinding (Dronkers & Härkönen, 2008, Harmsen, Wobma & Van Gaalen, 2013) en omtrent het ontberen van steun van de kinderen, vooral bij mannen, in de oudere levensfase (Gierveld & Dykstra, 2002). 5. Tot slot belichten we in deze studie de gezinstransities en -trajecten en de diverse gevolgen ervan voor hun functioneren op de onderscheiden niveaus zowel van volwassenen als van kinderen.We maken hier steeds expliciet onderscheid tussen de gezinstransities en gevolgen ervan bij mannen én vrouwen en bij jongens én meisjes.Mannen en vrouwen volgen niet altijd gelijkaardige gezinstrajecten of volgen analoge gezinstrajecten doch met een ander tempo. I n l e I d I n gopvoedingsstijlen en de relatie met de ouder(s) na een (echt)scheiding zijn vaak, zowel voor de ouders als voor de kinderen geslachtsspecifiek (Bastaits, Ponnet & Mortelmans, 2012;Vanassche et al., 2011).Kim Bastaits, Christine Van Peer en Dimitri Mortelmans belichten in hoofdstuk 12 de opvoedingsstijlen van ooit-gescheiden vaders en moeders en verrekenen hierbij de impact van de verblijfsregeling van het kind en van de aanwezigheid van een nieuwe inwonende partner bij de gescheiden ouder.Gezinstransities hebben ook implicaties voor het functioneren van het ruimere familiale netwerk.Zo kunnen grootouders een belangrijke steunfiguur vormen in het leven van kinderen.Doch de relaties tussen kleinkinderen en hun grootouders kunnen wijzigen als de kleinkinderen in een eenoudergezin of nieuwsamengesteld gezin gaan leven.Met de stiefouder(s) komen ook stiefgrootouders in beeld.De veranderende intergenerationele relaties van kinderen en hun ouders na gezinstransities vormt een geheel nieuw onderzoeksdomein binnen de sociale demografie.In hoofdstuk 13 nemen Maaike Jappens en Jan Van Bavel de band tussen grootouders en kleinkinderen na een ouderlijke echtscheiding onder de loep.Zij brengen hierbij tevens de verblijfsregeling van het kind en de aanwezigheid van een nieuwe inwonende partner bij de gescheiden ouder in rekening.Gezinstransities hebben ook gevolgen voor het maatschappelijke functioneren.Deze worden echter doorgaans onderbelicht.Deze studie wil reflecties over deze gevolgen expliciet stimuleren.In de slotbeschouwingen blikken we terug op de vele facetten van gezinstransities in Vlaanderen en bespreken we de impact op het individuele en gezinsfunctioneren.We sluiten af met beschouwingen over implicaties voor het maatschappelijke functioneren en voor diverse beleidsdomeinen. BibliografieAassve, A., Betti, G., Mazzuco, S., & Mencarini, L. (2007).Marital disruption and economic well-being.A comparative analysis.Journal of the Royal Statistical Society.Series A (Statistics in Society), 170, 781-799.ADSEI-SILC (2012).Armoede en sociale uitsluiting in België.Persbericht 12 oktober.Afifi, T., & Schrodt, P., (2003)."Feeling caught" as a mediator of adolescents' and young adults' avoidance and satisfaction with their parents in divorced and non-divorced households, Communication Monographs, 70, 142-173.Amato, P.R. (2001).Children of divorce in the 1990s: an update of the Amato and Keith (1991) meta-analysis.Journal of Family Psychology, 15, 355-370.Amato, P.R. (2005).The impact of family formation change on the cognitive, social, and emotional well-being of the next generation.The Future of Children, 15, 75-96.Amato, P.R. (2006).Marital discord, divorce and children's well-being.Results from a 20-year longitudinal study of two generations.In A. Clarke-Stewart & J. Dunn, Families count.Effects on child and adolescent development (pp.179-202).New York: Cambridge
Source: Lirias
Authors: Peeters, Hans, De Tavernier, Wouter, Berghman, Jos
Institutions: Ghent University, KU Leuven, University of Antwerp, Tilburg University
Language: Dutch
Subfield: Demography
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W2583470792
