Year: 2006
Type: article
Abstract: Patterns, processes and periodisation of piracy and piracy control in Indonesia in the nineteenth century Inspired by its present-day resurgence historians have renewed research of Southeast Asian piracy and its suppression in the colonial era.This article contributes to the current debate by providing a statistical description and theoretical analysis of the historical pattern from the perspective of interaction.The statistical description is based on a database of recorded cases of piracy and suppression.The conflict pattern is characterized by both asymmetry and disparity, which sets preconditions for both decline and recurrent upsurges of piracy.The interaction dynamics in this setting is modelled as a decreasing pulsating wave.The hypothetical pattern and the historical course of piracy clearly fit.This suggests that the spatiotemporal course of the conflict partly results from the conflict constellation itself.Zeeroof vormde in de Indonesische archipel in de negentiende eeuw een hinderlijk en hardnekkig probleem.Het gouvernement zette kostbare bestuurlijke en maritieme middelen in voor de bestrijding.De inspanningen wierpen op den duur vruchten af, zodat aan het eind van de eeuw de zeeroof nagenoeg was uitgeschakeld. 1 Het oordeel over de koloniale zeeroofbestrijding is onder tijdgenoten niet onverdeeld gunstig geweest.2 Dit wil ik illustreren met de kritische blik van twee tijdgenoten, tevens betrekkelijke buitenstaanders, kapitein Lingard en stuurman Korzeniowski.3 William Lingard was een Engels scheepskapitein, die sedert ongeveer 1850 handel dreef op de oostkust van Borneo, die feitelijk buiten bereik lag van het Nederlands bestuur.Rond 1873 zette het gouvernement de sultan, die verdacht werd van steun aan zeeroverij, onder druk de zeerovers aan te pakken, die zich daarop tegen de sultan en Europese handelaren richtten.In 1875 werd Lingards zeilschip 'West Indian' (gevoerd door zijn neef Joshua) urenlang belaagd door een overmacht aan zeerovers.Door toe te snellen met zijn stoombootje Johanna Carolina wist hij het te ontzetten.In een ingezonden brief in diverse kranten kritiseerde hij scherp het Nederlandse gezag, of beter: het gebrek aan veiligheid en bescherming als 'een groot schandaal'.4 Al vele decennia en met veel inzet werd de zeeroof bestreden, maar kennelijk was de dreiging van zeeroof toen nog steeds niet bezworen.Józef Teodor Konrad Korzeniowski was in 1888-1889 stuurman op de ss Vidar, die vanuit Singapore op Oost-Borneo voer.De zeeroof was daar inmiddels sterk verminderd, maar de herinneringen en de verhalen waren nog springlevend.Zij waren inspiratiebron voor verscheidene romans die hij vanaf 1895 publiceerde onder de naam Joseph Conrad en waarin Lingard en de Berouwse samenleving figureerden.5 Lingard wordt aan de lezer voorgesteld als koning van de zee en bestrijder van zeerovers.Door hem te belichten vanuit inheems perspectief plaatst Conrad zijn westers zelfbeeld als held in een kritisch tegenlicht.Daarin wordt de herinnering aan de gloriedagen van de zeeroof gekoesterd en verschijnt Lingard niet als redder maar als rover.6 Beide kritieken op de bestrijding van zeeroof staan tegenover elkaar.De kritiek van Conrad betreft de rechtmatigheid, die van Lingard de doeltreffendheid.Volgens Lingard was er te weinig, volgens Conrad teveel bestrijding.Waren deze kritieken, die stoelden op een beperkte waarneming, terecht?Beantwoording van deze vraag is relevant omdat deze in de recente geschiedschrijving nog steeds aan de orde is.7 Aanleiding voor dit artikel waren kritische opmerkingen over de doeltreffendheid en rechtmatigheid van zeeroofbestrijding.Kennis van het feitelijke verloop kan daarover geen uitsluitsel geven, maar biedt wel meer houvast voor een onderbouwde beoordeling.Door koloniale auteurs werd zeeroof vanzelfsprekend veroordeeld.Daarnaast schreven zij vaak onbekommerd vanuit een specifiek oogmerk.Kniphorst benadrukte de omvang en schadelijkheid van de zeeroof als pleidooi voor verscherping van de bestrijding.Cornets de Groot beklemtoonde juist de inzet en doeltreffendheid van de Nederlandse inspan-Patronen, processen en periodisering van zeeroof en zeeroofbestrijding » 79 4. Makassaarsch Handelsblad, Dinsdag 4 Januari 1876. Almayer's Folly, a Story of an Eastern River(1895), An Outcast of the Islands (1896) en The Rescue (1920) worden vaak aangeduid als de Lingard trilogie.Tot zijn 'Maleise' werken behoren voorts Lord Jim (1900), Victory (1915), The Shadow-Line (1917) en vele korte verhalen.6. Andrea White, Joseph Conrad and the Adventure Tradition: Constructing and Deconstructing the Imperial Subject (Cambridge 1993) 125.De actuele herleving van het verschijnsel zeeroof nodigt uit tot historisch heronderzoek.Een meer zakelijke benadering wil beslist niet zeggen dat voor oordeelsvorming geen plaats is.Wel, dat de beoordeling niet het vertrekpunt maar het sluitstuk van het betoog moet vormen.Aan een onderbouwde standpuntbepaling over deze normatieve en evaluatieve kritieken gaan twee vragen vooraf.De eerste vraag is beschrijvend: wat was het verloop van het conflict tussen zeerovers en hun bestrijders?In de bronnen en in de literatuur over zeeroof ontbreekt het aan een degelijk overzicht van de gevallen van zeeroof en de bestrijdingsacties.De voorhanden literatuur suggereert een trage maar gestage afname van het conflict.Uit de statistische gegevens blijkt echter een zeer wisselvallig verloop.De tweede vraag is verklarend: welke factoren bepaalden het conflictverloop?Vanaf het begin van de negentiende eeuw werden in de bestuurlijke rapporten over de zeeroverijen in de archipel meningen verkondigd over economische, politieke, culturele en religieuze drijfveren van de beoefenaren van dit 'mensch onteerend kwaad'.11 In beschouwingen gewijd aan zeeroofbestrijding -hoofdtaak van de overzeese marine -werd aandacht besteed aan tal van beleidsmatige, organisatorische, budgettaire, technische, operationele en personele factoren.Zoals blijkt uit de recente geschiedschrijving speelden deze motieven en factoren zeker een rol in de ontwikkeling van zeeroof respectievelijk de bestrijding op zichzelf.Zij zijn echter niet toereikend voor een verklaring van het conflictverloop, dat zich ontwikkelde in en door het samenspel van zeeroof en bestrijding in het spanningsveld van koloniale en inheemse staatsvorming.Een dergelijke verklaring moet worden gezocht in de specifieke conflictconfiguratie.Het conflictpatroon werd bepaald door twee kenmerken: asymmetrie en dispariteit.Het is asymmetrisch, want beide partijen hebben verschillende doelen en posities; het begrippenpaar zeeroof en zeeroofbestrijding drukt dat direct uit.Het is disparitair, omdat de ene partij de wil en de middelen heeft om te onderdrukken wat de ander doet, en dat vooronderstelt machtsongelijkheid, machtsaanspraak en rechtsaanspraak.Deze constellatie vormt het krachtenveld voor de ontwikkeling van een specifiek patroon van interactie, omdat de omvang van de bestrijding werd bepaald door de omvang van de zeeroof, en omgekeerd.De mate waarin beide partijen de strijd afwisselend aangingen of vermeden was bepalend voor het feitelijke conflictverloop.
DOI: 10.18352/tseg.667
Author: J.N.F.M. à Campo
Language: Dutch
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W2619023970