Fun welt wos iz niszto mer (Ze świata, którego już nie ma, New York: Farlag Matones, 1946; fragment)
Year: 2017
Type: article
Abstract: FRAGMENTY AUTOBIOGRAFIIIsrael Joszua Singer (1893-1944) urodzony w Biłgoraju, brat i mentor najsłynniejszego po II wojnie światowej pisarza jidysz Bashevisa i mniej znanej pisarki Hindy Ester Kreitman.Po opuszczeniu Biłgoraju i pobycie w Leoncinie, a następnie w Radzyminie, jego rodzina w 1908 roku przeprowadziła się do Warszawy.On sam jednak, chcąc zostać malarzem, przez jakiś czas żył w komunie artystów.Zafascynowany ideami rewolucyjnymi w 1918 roku wyjechał do Kijowa i Moskwy, gdzie nawiązał kontakty z awangardowymi pisarzami Ukrainy i Rosji, ale pod koniec 1921 rozczarowany komunistyczną rzeczywistością powrócił do Warszawy.Był prozaikiem realistą, wykorzystującym zdobycze naturalizmu.Styl jego pisarstwa nie do końca wpisywał się w poetykę awangardowej grupy Chaliastre, do której należał.W 1922 roku Singer opublikował tom opowiadań Perl [Perły], który zwrócił uwagę Abrahama Cahana -redaktora nowojorskiego "Forwerts".Cahan przedrukował na łamach gazety tytułowy utwór ze zbioru Singera, proponując autorowi posadę korespondenta i stałego współpracownika.Największą sławę przyniosła Singerowi powieść Josie Kalb wydana w 1933 roku zawierająca fascynujący, ale i dramatyczny obraz ludzkich instynktów i namiętności wkomponowanych w realistyczne przedstawienie życia i obyczajów dworu chasydzkiego w Galicji.Drapieżny, śmiały, ale zarazem doskonały styl I.J.Singer zademonstrował również w sadze rodziny łódzkiej Di brider Aszkenazi [Bracia Aszkenazy], którą niekiedy określa się jako żydowską Ziemią obiecaną.Od 1933 roku Singer mieszkał w Nowym Jorku, gdzie wydał jeszcze dwie ważne powieści: Chawer Nachmen [Towarzysz Nachman, 1938] obnażającą płonność nadziei, jakie pokładali młodzi Żydzi w komunizmie oraz Di miszpoche Karnowski [Rodzina Karnowskich, 1943] ukazującą dzieje trzech generacji niemieckich Żydów.Zbiór wspomnień Fun welt wos iz niszto mer [O świecie, którego już nie ma] rozpoczyna opis koronacji cara Mikołaja II w maju 1896 roku, mały Singer miał wtedy niespełna trzy lata.Końcowe rozdziały książki dotyczą zaś przełomu lat 1906 i 1907, kiedy rodzina trzynastoletniego Izraela podjęła decyzję o przeprowadzce do Radzymina.Historie opowiedziane przez pisarza dotyczą głównie Leoncina oraz Biłgoraja, czyli terenów ówczesnego Królestwa Polskiego będącego od 1832 roku częścią Imperium Rosyjskiego i pokazują zderzenie żydowskiej tożsamości chasydzkiej z trendami tradycyjnej ortodoksji oraz z rewolucją obyczajową początku XX wieku.Fun welt wos iz niszto mer (Ze świata, którego już nie ma, New York: Farlag Matones, 1946; fragment) Radość w sztetlu -Mikołaj drugi koronowany na caraPrzedziwny i niepojęty jest ludzki mózg, który pewne obrazy, zwykle nieważne, zatrzymuje w sobie na zawsze, a jednocześnie wyrzuca inne, częstokroć bardzo istotne, nie chcąc ich zachować.Od pełnych czterdziestu ośmiu lat, to jest od czasu, gdy skończyłem dwa lata, mam przed oczami wyraźny obraz, pierwszy, który wrył mi się w pamięć: wielki, wysoki budynek, rozświetlony wieloma światłami i wypełniony po brzegi ludźmi.Gra muzyka.Siedzę na barkach wysokiego, brodatego człowieka.Spada mi ze stopy skarpetka, ludzie złoszczą się na mnie i uciszają, żebym nie płakał.Kiedy wiele lat później spytałem matki, co to za wydarzenie miało miejsce w moim wczesnym dzieciństwie, opowiedziała mi, że duży, oświetlony budynek to była synagoga w Biłgoraju, mieście mojego urodzenia leżącym w lubelskiej guberni.Ludzie, którzy grali w wypełnionej synagodze, to byli miejscy klezmerzy z kapeli Gimpla Skrzypka.Uroczystość w synagodze wiązała się z tym, że tego dnia koronowano cara Mikołaja Drugiego, imperatora Rosji i króla Polski.Brodaty człowiek, który mnie nosił na barkach to był Szmuel, szames z bejs-dinu 1 mojego dziadka, pełniącego funkcję rabina w tym mieście.Zabrał mnie ze sobą do synagogi, żebym mógł zobaczyć ceremonię, gdy mój dziadek odprawiał Hanosen Teszua 2 w synagodze za nowego władcę, w obecności społeczności żydowskiej i miejskich urzędników rosyjskich.Mężczyźni, którzy mnie uspakajali, to byli moi wujowie, Josef i Icie, których niepokoił mój płacz i to, że mógłbym przeszkadzać w uroczystości.Przy okazji matka opowiedziała mi jeszcze inną historię, o tym jak ja, dwuletnie dziecko, o mało nie posłałem mojego dziadka na Sybir przez mój czyn przeciwko samodzierżcy 1 Bejs-din -sąd rabinacki.2 Hanosen Teszua -modlitwa za szczęśliwe panowanie monarchy.
Source: Autobiografia
Author: Israel Joszua Singer
Language: Polish
Subfield: History
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W2807830158