Year: 2018
Type: article
Abstract: Nema sumnje da se komparatistika davno oslobodila prvobitnog proučavanja odnosa između pojedinačnih nacionalnih književnosti posredstvom izvora i uticaja i da je, prekoračivši granice između jezika, kultura i disciplina, između književnosti, umjetnosti, politike i javnog života, krenula putem kulturoloških studija.Njen predmet je ostalo, dakako, naporedno proučavanje jezika i književnosti, ali u transnacionalnom, interkulturalnom i intermedijskom kontekstu.Riječ je o internacionalnoj recepciji autora i njihovih djela, o vrstama poigravanja posredstvom intertekstualnosti, o preispitivanju konvencija književnih oblika i rodova na transkulturnom planu, te o utvrđivanju promjenljivih veza između različitih umjetničkih i kulturnih sistema znakova (književnost i slikarstvo, odnosno film, muzika).Komparatistika u novom ključu, kako je krajem osamdsetih godina 20.vijeka predvidio Zoran Konstantinovid, a početkom 21. vijeka potvrdio Džonatan Kaler, i dalje vodi glavnu riječ u najaktuelnijim metodološkim i teorijskim polemikama u svim humanističkim disciplinama, ali u kontekstu toliko proširenom da joj danas često pripisuju ulogu "kulturne poetike".Zbog svega prethodno rečenog odlučili smo se na tematski broj Komparatistika u novom ključu okupivši zanimljive teme i autore koji bi sa stanovišta savremenog trenutka osvijetlili transformacije ove discipline na putu objedinjavanja traganja za istorijskim uslovljenostima u literaturi i zapažanja vanistorijskih estetskih vrijednosti.Tako u radu Hipertekstualnost kao komparitivistički problem Branko Tošovid na primjeru tekstova srpskih, ruskih i poljskih autora, razmatra fenomen hiperteksta, njegove karakteristike, strukturu, osnovne modele i funkcije, ističudi i poseban način na koji se u različitim nacionalnim sredinama preispituju konvencije književnog stvaralaštva i unose nove dimenzije poput interaktivnosti, intermedijalnosti i hibridnosti.Miodrag Loma u Koncepciji istorije svetske književnosti kod Ervina Latsa razmatra pretpostavke Latsovog književnoistoriografskog pristupa, shvatanje žanrovskog uticaja i ranga, kao i ključne književnoistorijske i kritičke pojmove čuvenog naučnika u čijim se pojedinim segmentima mogu prepoznati i uticaji Getea i Šilera.U radu Kultura kao intertekst -napomene uz problem recepcije semantičkih modela Siniša Jelušid u okviru termina intertekst, prototekst i metatekst promišlja značenja odnosa između vizantijske kulture i slovenskih kultura u kojima se razlikuje odnos transplantacije i odnos recepcije.Takođe, autor teži da odredi bazične atribute južnoslovenskog kulturnog, tj.književnog metateksta, posebno u odnosu na sistem srpske srednjovjekovne kulture.U tekstu Strana knjiga Njegoševe biblioteke -mogude poststrukturalističko tumačenje Jelena Kneževid problematizuje pitanje pristupa sačuvanoj građi Njegoševe biblioteke koja je do sada nekolko puta bila uobličena u različite bibliografije i tek djelimično dovođena u direktnu vezu sa Njegoševom fikcijom.Bavedi se nedavnim istraživačkim poduhvatom u opisivanju preostalih knjiga Njegoševe biblioteke, autorka ističe da se precizno anotirana bibliografija može tumačiti kao registar palimpsestnih kodova te da kao takva predstavlja podsticaj za budude kritičko promišljanje Njegoševog teksta kao interteksta.U radu Andrid i Lubarda -pojedini elementi stvaralačke poetike Sofija Kalezid Đuričkovid razmatra Andrideve teorijske postavke o suštini umjetničkog djela kao i Lubardine misli o vlastitom stvaralaštvu i viđenju složenog fenomena umjetnosti koji, sa današnje tačke gledišta, mogu biti zanimljivi za izvođenje raznovrsnih hermeneutičkih zaključaka i spekulacija.U radu Međusobna povezanost tekstova -mitsko zaleđe i arhetipska simbolika E. S. Dragana Kršenkovid Brkovid analizira način na koji je Kiš svog junaka, Eduarda Sama, doveo u vezu s prastarim književnm likovima obješenjaka, lakrdijaša i lude, kao i način na koji je autor inkorporirao bogato arhetipsko nasljeđe navedenih likova u lik Eduarda Sama.Takođe, u tekstu se ukazuje i na mitologiju kolektivno nesvjesnog čime se prevođenjem egzistencijalne drame junaka u jedan širi okvir (u kojem se poistovjeduje sa drevnim alegorijskim likovima) posredno utiče na bogadenje sloja metafizičkih značenja.Marina Koprivica razmatra do sada neuočene uticaje M. J. Ljermontova u nekim pjesamama Milana Rakida i Miloša Crnjanskog, što predstavlja dodatni prilog proučavanjima ruskog pjesnika u srpskoj poeziji.Svetlana Kalezid Radonjid promišlja uticaje Šilerove misli na djelo Ivane Brlid Mažuranid, naročito etičko-filozofske kategorije predstavljene u proznim remekdjelima ove spisateljice namijenjenim dječijoj čitalačkoj publici (Čudnovate zgode šegrta Hlapida), kao i u esejima i predavanjima namijenjim odraslim recipijentima (Mir u duši) koji su, iako različiti u silu i jezičkoj konkretizaciji, identični na nivou ideja.U radu Jozef K. i Merso -nadnacionalnost apsurda Ana Minid polazi do Kamijevog viđenja Kafkinog djela kao univerzalnog, ali i kao apsurdnog, što se u doživljaju velikog francuskog filozofa i pisca međusobno potire.U radu se analizira Kamijevo shvatanje i Kafkino vajanje glavnog junaka Procesa, pri čemu autorka insistira na izdizanju iznad pojedinačnih sudbina junaka i shvatanju razloga koji vode ka nadnacionalnom viđenju apsurda, kao pojavi koja tjera glavne junake u otuđenje i izgnanstvo.U radu Igra sa autoritetima i autoritet igre: koncept autorstva u modernizmu i postmodernizmu u djelu Džejmsa Džojsa i Džona Faulsa Vanja Vukidevid Garid razmatra odnos autora prema prema tekstualnoj kreaciji kao manje ili više autonomnom artefaktu.Upoređivanjem Džojsove subverzivne intertekstualnosti sa Faulsovim metafikcijskom dekonstrukcijom realističke iluzije, u prvi plan izbijaju površne Journal of Language and Literary Studies 9sličnosti u njihovom tretmanu književnog nasljeđa i dublje razlike u njihovom tretmanu relacije autor -tekst -čitalac.Kao što se iz kratkog pregleda sadržaja može vidjeti, namjera tematskoj broja Komparatistika u novom ključu jeste da revidira stare i nove perspektive komparatistike, da sagleda pravce i načine na koje se kontekst komparatistike i dalje širi (od genetičkih do kontrastivnih i tipoloških poređenja, od istorije recepcije do intertekstualnosti, od međusobnog poređenja različitih umjetnosti do intermedijalnosti, od imagologije do interkulturne hermeneutike itd.), te da u teorijskom promišljanju i kroz praktične primjere iz raznih oblastih proučavanja književnosti i jezika dobije cjelovit odgovor na pitanje koji su sve pristupi zauzeli mjesto nekadašnjeg proučavanja "prostih" uticaja "velikih" na "male" književnosti, jezike i kulture.
Source: Folia linguistica et litteraria
Author: Branko Tošović
Institution: University of Graz
Language: sh
Subfield: Literature and Literary Theory
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W2883875504