Het belang van veerkracht : de rol van emotioneel bewustzijn en emotieregulatiestrategieën bij angst, boosheid en verdriet in de ontwikkeling van depressieve symptomen tijdens de adolescentie
Year: 2019
Type: article
Abstract: Op basis van epidemiologische studies blijkt de adolescentie een kritische periode voor het ontwikkelen van depressieve symptomen en bijgevolg de depressieve stoornis (Balázs e.a., 2013).Vanuit de literatuur kan worden vastgesteld dat de depressieve stoornis ernstige gevolgen met zich meebrengt en dit zowel op psychologisch, biologisch als sociaal vlak (Petersen e.a., 1993).Er zijn ook verschillende biologische, psychologische en sociale factoren die fungeren als voorlopers in de ontwikkeling van de depressieve stoornis tijdens de adolescentie (Petersen e.a., 1993).Emotioneel bewustzijn en emotieregulatie (ER) zijn hierbij twee kindfactoren, die een belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling van depressieve symptomen en de depressieve stoornis (Aldao, Nolen-Hoeksema & Schweizer, 2010; Kranzler e.a., 2016).Gezien de veronderstelde protectieve waarde van hoog emotioneel bewustzijn en adaptieve ER-strategieën ten opzichte van de ontwikkeling van depressieve symptomen (Aldao e.a., 2010; Eastabrook, Flynn, & Hollenstein, 2014) is verder onderzoek naar deze twee factoren van groot belang. Emotioneel bewustzijnEmotioneel bewustzijn of emotional awareness is een belangrijk kenmerk van het algemeen adaptief functioneren van individuen van alle leeftijden (Critchley, Wiens, Rotshtein, e.a., 2004) en wordt binnen de literatuur gezien als een overkoepelende term voor verschillende constructen.Lane & Schwartz (1987) beschrijven het emotioneel bewustzijn als het identificeren, beschrijven en uiten van emoties.Daarnaast wordt een laag emotioneel bewustzijn vaak inwisselend gebruikt met de term 'alexithymie' of moeilijkheden om emoties bewust te ervaren of te identificeren (Lane, Quinlan, Schwartz, e.a., 1990).Ten slotte wordt de term emotioneel bewustzijn vaak inwisselbaar gebruikt met de term 'interoceptieve sensitiviteit' of de vaardigheid om gevoelens en emoties te ervaren op basis van het waarnemen van lichamelijke veranderingen (Craig, 2002).In het algemeen zullen personen met een laag emotioneel bewustzijn moeilijker gevoelens en emoties kunnen identificeren (Kranzler e.a., 2016).Daartegenover zullen personen met een hoog emotioneel bewustzijn net hypersensitief zijn voor de ervaren gevoelens en emoties (Pollatos e.a., 2007).Het emotioneel bewustzijn kan gezien worden als een onderdeel van 'acceptatie' binnen de Acceptance and Commitment therapie (ACT) aangezien 'acceptatie' onder andere bestaat uit het zich bewust worden van lichamelijke gewaarwordingen vooraleer deze te kunnen accepteren (Hayes e.a., 2006).Binnen het affectregulatie model van Berking (2017), dat later in meer detail zal worden besproken, is het de eerste vaardigheid die men moet verwerven binnen een trainingscyclus (zie ook Figuur 1) vooraleer andere, meer complexe vaardigheden, kunnen worden verworven. Emotioneel bewustzijn en depressieve symptomenRecent wordt steeds meer aandacht besteed aan de rol van het emotioneel bewustzijn in de ontwikkeling van psychopathologie.Tot nu toe werd voornamelijk onderzoek gedaan naar de relatie tussen emotioneel bewustzijn en angststoornissen terwijl de literatuur naar het verband met de depressieve stoornis eerder beperkt blijft (Laloyaux, Fantini, Lemaire, Luminet & Larøi, 2015).Eén studie toonde hierbij aan dat bij adolescenten een laag emotioneel bewustzijn geassocieerd is met het ervaren van meer depressieve symptomen (Eastabrook e.a., 2014).Onderzoek waarbij het emotioneel bewustzijn gemeten wordt in termen van alexithymie ligt ook in lijn met deze bevindingen.Zo toont het onderzoek van Honkalampi e.a.(2009) een positieve associatie tussen een hoge mate van alexithymie en het ontwikkelen van depressieve symptomen bij adolescenten.Emotieregulatiestrategieën ER-strategieën verwijzen naar hoe iemand met zijn of haar positieve en negatieve emoties omgaat (Gross & Thompson, 2007).Waar ander onderzoek zich richt op het reguleren van zowel negatieve als positieve emoties, zal in dit artikel gefocust worden op de regulatie van negatieve emoties zoals boosheid, angst, en verdriet.Binnen het affectregulatie model van Berking (2017), dat later in meer detail zal worden besproken, is het verwerven van ER-strategieën een complexe vaardigheid die pas op het einde van de trainingscyclus aan bod komt.Hierbij is het verwerven van andere 'basisvaardigheden' waaronder het leren bewustzijn van gevoelens (i.e.emotioneel bewustzijn) een stap die hieraan voorafgaat en een stap die nodig is opdat het reguleren van de negatieve emotie succesvol zou zijn. Emotieregulatie en depressieve symptomenEr zijn verschillende ER-strategieën of manieren om met negatieve emoties om te gaan.Doordat bepaalde ERstrategieën herhaaldelijk negatief geassocieerd werden met emotioneel welzijn (Gross & John, 2003) en op lange termijn leiden tot meer psychopathologie en meer specifiek ook depressieve symptomen (Aldao e.a., 2010) worden deze strategieën beschouwd als zijnde maladaptief (Aldao & Nolen-Hoeksema, 2012).Ruminatie (i.e.excessief piekeren) is een voorbeeld van een maladaptieve ER-strategie waarbij iemand bijvoorbeeld de hele dag nadenkt over een slecht cijfer op een toets of een ruzie met vrienden en de negatieve gedachten die hiermee gepaard gaan steeds blijft herhalen in zijn of haar hoofd.Andere maladaptieve ER-strategieën zijn bijvoorbeeld het vermijden van de situatie die aanleiding gaf tot een bepaald gevoel (vermijding) en of het onderdrukken van gevoelens (suppressie).Daartegenover werden andere ER-strategieën om met negatieve emoties om te gaan reeds meerdere malen geassocieerd met een positief emotioneel welbevinden waaronder ook een verminderd risico op het ontwikkelen van depressieve symptomen.Hierdoor worden deze ER-strategieën over het algemeen beschouwd als zijnde adaptief (Aldao & Nolen-Hoeksema, 2012).Voorbeelden van adaptieve ER-strategieën zijn het aanvaarden van gevoelens (accepteren) en de situatie op een andere manier proberen bekijken (herevaluatie).Ten slotte zijn er ook ER-strategieën waarvan de al dan niet positieve invloed op het welbevinden afhankelijk is van de mate waarin de ER-strategieën gebruikt worden.Dit zijn de externe ER-strategieën, zoals bijvoorbeeld sociale steun zoeken of gevoelens uiten (expressie).Deze studie focust zich enkel op de rol van adaptieve en maladaptieve ER-strategieën.In Tabel 1 wordt een overzicht gegeven van deze adaptieve en maladaptieve ER-strategieën, aangevuld met voorbeelden.Tabel 1 Overzicht adaptieve en maladaptieve ER-strategieën Adaptieve ER-strategieën Betekenis Voorbeeld Probleemgericht handelen Actief een oplossing zoeken voor een probleem.Lien heeft ruzie met een vriend waardoor ze zich boos en verdrietig voelt.Als ze op zoek gaat naar een oplossing voor deze ruzie door bijvoorbeeld een toegeving te doen dan zal ze zich blij voelen.Afleiding Aandacht actief weg richten van negatieve gevoelens naar een extern object of situatie.Lien heeft ruzie met een vriend waardoor ze zich boos en verdrietig voelt.Ze probeert hier niet aan te denken en focust zich op haar huiswerk.Positieve stemming oproepen Denken aan leuke dingen in plaats van denken aan de situatie die negatieve gevoelens oproept.Lien heeft ruzie met een vriend waardoor ze zich boos en verdrietig voelt.Als Lien denkt aan positieve dingen zoals de dansles vanavond voelt ze zich blijer.Accepteren Aanvaarden van de negatieve situatie.Lien heeft ruzie met een vriend waardoor ze zich boos en verdrietig voelt.Als Lien dit verdriet en boosheid ervaart zonder het te beoordelen als goed of slecht dan zal ze zich blijer voelen.. Vergeten Intentioneel een bepaalde situatie, die negatieve emoties uitlokt, proberen vergeten.Lien probeert de ruzie met een vriend te vergeten en de volgende dag vriendelijk tegen hem te zijn.Cognitieve probleemoplossing Nadenken over hoe het probleem te kunnen oplossen die negatieve gevoelens oproept.Lien heeft ruzie met een vriend waardoor ze zich boos en verdrietig voelt.Ze denkt na over hoe ze de ruzie zou kunnen oplossen.Herevaluatie De situatie herinterpreteren zodat deze een positievere impact heeft op het functioneren.Lien ziet een groepje adolescenten lachen en denkt dat ze om haar lachen waardoor ze zich verdrietig voelt.Als ze de situatie herinterpreteert en denkt dat iemand een mop zal verteld hebben en ze daardoor lachen, voelt ze zich blij.Maladaptieve ER-strategieën Betekenis Voorbeeld Opgeven Niet doorzetten bij het ervaren van negatieve gevoelens.Lien heeft een slechte toets van wiskunde teruggekregen waardoor ze zich verdrietig voelt.Voor de volgende toets van wiskunde studeert ze niet meer omdat ze denkt dat het haar toch nooit zal lukken.Agressie Agressief reageren bij het ervaren van negatieve gevoelens.Lien heeft een slechte toets teruggekregen waardoor ze zich verdrietig voelt.Ze gooit al het gerief dat op haar bank ligt op de grond.Terugtrekken Zich afzonderen van anderen bij het ervaren van negatieve gevoelens.Lien heeft een slechte toets teruggekregen waardoor ze zich verdrietig voelt.In de speeltijd gaat ze alleen zitten in plaats van naar haar vrienden te gaan.Zelfdevaluatie Zichzelf de schuld geven voor het ervaren van een bepaalde emotie.Lien heeft ruzie met een vriend waardoor ze zich boos en verdrietig voelt.Doordat ze zichzelf de schuld geeft zijn deze gevoelens nog intenser.Rumineren Voor een lange tijd herhaaldelijk nadenken over negatieve gevoelens en problemen.
Language: Dutch
Subfield: Clinical Psychology
Field: Psychology
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W2918193511
