Epifaniusz z Salaminy, Pisma przeciw obrazom (Libellus contra imagines; Epistula ad Theodosium imperatorem; Testamentum ad cives; Epistula dogmatica, CPG 3749-3752).
Year: 2003
Type: article
Abstract: PISMA PRZECIW OBRAZOM(U h e J/M S c o n t r a E pM fM /n a J T /teoófo^tM /Ti t/z ip ó r a f o r g /z t; yg^(a/MgM(Mw aćf c/pgó; EpMfu/a dogwafica, CPG 3749-3752) WSTĘP Podręczniki patrologii i literatury wczesnochrześcijańskiej przypisują Epifaniuszowi, biskupowi Salaminy na Cyprze (305-403) również pisma ikonoklas-tyczne\ Znany jest on przede wszystkim jako łowca herezji i autor ułożonego w łatach 374-376 Pananont^, a rzadziej jako przeciwnik kultu obrazów.Gdy jednak, jak opowiadają jego biografowie, po roku 390 udał się do Palestyny i w drodze do Betel zatrzymał się na modlitwę w kościele w Anablata, zauważył w przedsionku kolorową kotarę z wymałowanym na niej obrazem Chrystusa lub jakiegoś innego świętego; zerwał ją z oburzeniem, iż jest to wbrew Pismu św., i oddał stróżowi świątyni, by owinął nią ubogiego nieboszczyka, oburzo nym zaś mieszkańcom obiecał przysłać nową zasłonę, a do pobliskiego biskupa Jana Jerozolimskiego napisał łist o tym wydarzeniu żądając zakazu wieszania tego rodzaju kotar sprzecznych rzekomo z chrześcijańską religią^.Od tego ' Por.np.J. Quasten, Patrologia, II, Casale 1969,394-396; B. A ltaner -A.Stuiber, Patrologia, tłum.P. Pachciarek, Warszawa 1990,427; P. Drączkowski, Patrologia, Petpłin -Lubłin 1998,273; SWP 134; D H G E XV 628 (P.Nautin); DSp IV 861 (J.Kirchmeyer).2 Por.PG 41,173-1200; 42, 9-832; ed.K. Hołł, GCS 25, 31, 37. Por.Ppirtaia ad Poartnem //iero^oiymitaaar?! 9, PG 43, 390BC; przełożył go na łacinę w 394 r. św.Hieronim: Eptsta/a 51,9, PL 22,526-527 łub CSEL 54,411, tłum, p o t J. Czuj: Św.Hieronim, Ptrty, I, Warszawa 1952, 328: "Słyszałem prócz tego, że niektórzy szemrzą przeciwko mnie, a to w związku z naszym pobytem w miejscu świętym, które nazywa się Beteł, gdzie według zwyczaju kościełnego przeprowadzałem z tobą zbiórkę.Przybyłem do wsi zwanej Anabłata, gdzie przecho dząc ujrzałem płonącą łampkę i zapytałem, co by to było za miejsce, a gdym się dowiedział, że kościół, wstąpiłem, by się pomodłić.Otóż zauważyłem tam zasłonę wiszącą we drzwiach, farbo waną i matowaną, noszącą obraz jakoby Chrystusa łub jakiegoś świętego, nie pamiętam dobrze, czyj to był obraz.Gdy więc widziałem, że w kościełe Chrystusowym wbrew powadze Pisma św.wisi obraz człowieka, zerwałem go i poradziłem stróżom tegoż miejsca, by raczej owinęłi w tę materię ubogiego nieboszczyka i wynieśłi.Oni, szemrząc przeciw temu, mówiłi: «Jeśłi chciał zrywać, sprawiedłiwie było, by dał inną zasłonę zamiast tej».Gdym to usłyszał, przyobiecałem, że dam i że zaraz zostanie przysłana.Tymczasem powstała pewna zwłoka, gdyż szukałem, by jak najłepszą posłać za tamtą zasłonę; mniemałem bowiem, że przyjdzie mi posłać z Cypru.Teraz zaś posłałem, co mogłem PRZEKŁADY czasu stał się, podobnie jak pół wieku wcześniej Euzebiusz z C ezarei, przeciw nikiem matowania i czczenia jakichkolwiek obrazów z postaciami Chrystusa i świętych, czemu dał wyraz w swoich ułożonych w łatach 394-397, a zachowa nych jedynie w drobnych fragmentach pismach: Mowa przeciw obrazom (Libc//tcy contra tmagm&y), List do cesarza 7"eodoz/Msza (Episfa/a ad Tbeoóostam imperatorem), skierowany do wiernych swojej wspólnoty Testament (Testamentam ad cives) i List dogmatyczny (Epistn/a dogmatica), uważany przez wcześniejszych wydawców (K.Hołł) za fragment Testamentu.Pisma te wraz z rosnącym w chrześcijaństwie kultem obrazów zaginęły łub zostały zapomniane, a przypomniano sobie o nich dopiero w VIII i IX wieku podczas sporów obrazoburczych.Uczestnicy tych sporów zaczęli je wówczas w swoich argumentacjach cytować i powoływać się na nie, z tym, że obrońcy kułtu obrazów bacząc na świętość i zasługi Epifaniusza wobec ortodoksji uwa żali je za zmyślone fałszerstwa, przeciwnicy zaś za autentyczne i szeroko je rozpowszechniali.Główny przedstawiciel pierwszych -św.Jan Damasceński (675-749) w swej I Mowie w obronie obrazów jeszcze się wahał co do ich autentyczności, ale już w II Mowie ją negował^.Ich autentyczność odrzucały również powołujący się na nie dwa razy synod konstantynopołski (754) i Sobór Nicejski II (787)6 oraz późniejsi obrońcy kułtu obrazów -Teodor Studyta (759-826)7 i cytujący je najliczniej patriarcha Konstantynopola Nicefor (806-815)3, który chcąc ratować reputację św.Epifaniusza wykorzystał nawet kodeksowy błąd jego imienia i przypisywał je niejakiemu Epifanidesowi^.znałeźć, i proszę, byś kazał kapłanowi tegoż miejsca przyjąć przez łektora zasłonę posłaną przeze mnie, a na przyszłość zakaź w kościełe Chrystusowym wieszać tego rodzaju zasłony, kłócące się z naszą rełigią".List ten przełożył również M. Michałski, ALP II 323-324; zob.też P. Maas, Die ikcnok/asfisc/ie Episode in dem B rie/ des Epiphanios an Johannes, "Byzantinische Zeitschńft" 30 (1929)(1930) 279-286.* * Por.EpisOda ad Constantiam, PG 20, 1548C; I.B.Pitra, Spiciiegium So/esntense, I, Paris 1852,386,7-10; Mansi XIII 315; W. Ełłiger, Die Bteiiung dera/fen Christen za den Biidern, Leipzig 1930,47-53; G. Florovsky, Origen, Eusebius and the iconoc/nsac controversy, "Church History" 19 (1950) 3-22.Por.Oradones de imaginidas: 1 25 i I I 18, PG 9 4 ,1257A i 1304C, ed.B. Kotter: Die .Schri/ten des Johannes von Damashos, III, Berłin -New York 1975, 116-117; zob.J Mowa przeciw szkaiuyęcym swięie obrazy 25, tłum.M. Dylewska, VoxP 19 (1999) t. 36-37, 515.6 Por.Conciiian!M caena/n II, Mansi X III 292E-296E.7 Por.AahrrhencMS II 48, PG 99, 388AB, także 484AB; Episiaia 36 (Ad Naucratium dogmatica de sanctis imaginibus), PG 9 9 ,1213D-1216B.s Czynił to w 3 swych apołogetycznych dziełach: Eę/aiaiio ac eversio Easehii simai et Epiphanidis serntonatn adyersas Sai^atoris nostri Jesa Christi incarnationent nagatorie iactatorant ('AvTtppT)on n a i avaoxEUT) rd)v Euoepiou Kai 'EnujwŁ&ou kóyMv) = Zbicie i obalenie mów Euzebinsza i Epi/anidesa bezmyślnie wygłoszonych przeciw wcielenia Zbawiciela naszego Jezasa Chrystasa, co będziemy cytować skrótowo: Adversas Epiphanidem, ed.J.B. Pitra, Spiciiegiant Boiesmense, I, W ien 1852, 371-503 i IV, Wien 1858, 292-380, przedruk -Graz 1963 (cytaty z Epifaniusza są w IV tomie); dotąd nie publikowany zawarty w Codex Parisinus Graecus 1250 -Eienchos hai anatrope; Apoiogeticas m inor pro sneris imaginibus 4.
Source: Vox Patrum
DOI: 10.31743/vp.7178
Institution: John Paul II Catholic University of Lublin
Language: Polish
Subfield: Philosophy
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W3082136991