Year: 1986
Type: article
Abstract: W s t ę p Najczcigodniejszą i najbardziej uprzywilejowaną modlitwą dla starożytnych chrześcijan była Modlitwa Pańska^.Jej dostojeństwo "wywodziło się nie tylko z tego, że pochodziła od samego Chrystusa, ale i z przekonania,że jest ona, jak stwierdził Tertulian, "stresz czeniem całej Ewangelii" .Nic więc dziwnego, że pierwsi chrześci janie posługiwali się nią zarówno prywatnie, jak i publicznie: na początku III w. włączono ją do liturgii chrzcielnej, a w iOO lat później do liturgii eucharystycznej, czyniąc ją przez to przedmio tem katechezy dla katechumenów i neofitów.Pierwsze ślady jej uży wania i pierwsze jej pozabiblijne cytowanie spotykamy w "Didache", gdzie jest również zalecone jej trzykrotne w ciągu dnia odmawianie*^.1 O. Dibelius, Das Vater uhser.Umrisse zu einer Geschichte des Gebetes in der alten und mittelalterlichen Kirche, Giessen i903; J. A. Robinson, The Lord's Prayer in the Early Church, Cambridge 189i; B. Simonie, Le Pater chez quelques Peres Latins, "La France franciscaine" 2l/l938/ 192-222; A. Hamman, La priere, II, Les trois premiera siecles, Paris-Tournai i963, 275-279 /Tertulian/, 280-284 /Cyprian/, 308-314 /Orygenes/; J. Carmignac, Recherches sur le "Notre Pere", Paris 1969; por.S. Lóngosz, Modlitwa sta rożytnych chrześcijan /bibliografia/, TST 8/1981/ 260-264.J e s t ona ró w n ież tek stem w l i t e r a t u r z e p a t r y s t y c z n e j n a jw c z e ś n ie j 1 n a j c z ę ś c ie j komentowanym^.Ju ż w I I I w.komentowano j ą a ż t r z y k r o t n i e , a p o w sta łe wówczas j e j k om en tarze m ia ły w i e l k i wpływ na w s z y s tk ie p ó ź n ie j s z e j e j o b j a ś n ie n ia .Jako p ie r w sz y kom entował j e ok .198-2 0 0 r .T e r tu lia n ^, n ie c o p ó ź n ie j O rygen es^, a b isk u p K a rta g in y C yprian p o ś w ię c i ł j e j naw et s p e c j a ln y t r a k t a t : "O M o d litw ie P a ń sk ie j" " .W p ó ź n ie jsz y m c z a s i e k om en tow ali j ą d la n e o fitó w lu b w iern ych : św.C yryl J e r o z o lim s k i^, św .Ambroży , św .Ja n C hryzo s t o m ^, Teodor z M o p su e s tii^^, św .A u g u s ty n ^, św .P io t r C h r y z o lo g ^ Q u o tv u ltd e u s l* , Jan g a s j a n ^ oraz M is s a le G e la s ia n u m ^.W d łu gim sz e r e g u kom entatorów m od litw y "Ojcze n a sz" j e s t rów n ie ż ż y ją c y w IV w. b r a t św .B a zy leg o W ie lk ie g o , św .G rzegorz z N ys-4 P o r.G. W a lth er, U n tersu ch u n gen zu r G e s c h ic h te d e r g r ie c h l s c h e n V a teru n ser -E x e g e s e , L e ip z ig 1914; A .Hamman, Le P a te r e x p l iqpe p a r l e s P e r e s , P a r is 1962; t e n ż e , La N o tre P ere dans l a c at e c h e s e d es P eres de l ' E g l i s e , MD nr 8 5 , 1 9 6 6 , 4 1 -6 8 .5 T e r t u ll ia n u s , De o r a t io n e 2 -9 , CCL 1 , 2 5 8 -2 6 3 , PSP 5 , 1 1 5 -1 2 0 ; "W Drodze" i9 8 3 , z . 1 2 , 1 0 4 -1 0 7 .6 O r ig e n e s, De o r a t io n e i 8 -3 0 , PG 1 1 , 4 7 3 -5 4 9 , GCS 3 , 3 4 0 -3 9 5 .7 De O ra tio n e D om in ica, PL 4 , 5 2 1 -5 4 4 , CSEL 3 , 1 , 2 6 5 -2 9 4 , POK i 9 , 2 2 6 -2 5 1 .8 C a te c h e s is XXIII /M is t a g o g ic a V / l i -i 8 , PG 3 3 , I l i 7 -i l 2 4 , SCh i 2 6 , 1 6 0 -1 6 8 , PSP 9 , 3 1 9 -3 2 2 : "W Drodze" 1 9 8 5 , z .3 , 1 0 6 -1 0 7 .9 De sa c r a m e n tis V 1 8 -3 0 , PL 1 6 , 4 6 9 -4 7 4 , SCh 25 b i s , 1 2 8 -1 3 6 , POK 2 6 , 8 3 -8 6 .10 In Matthaeum hom. 1 9 , 4 -9 , PG 8 7 , 2 7 8 -2 8 6 , tłu m .J .K r y s ty n ia c k i /W ykład E w a n g e lii św .M a teu sza , Lwów 1 9 0 3 /, 2 4 1 -2 5 2 ; "W D rodze* 1984, z .7 , 1 0 1 -1 0 7 .11 C a te c h e s is 1 1 , e d .R. T onneau, L es h o m e lie s c a t e c h e t iq u e s de Theodore de M opsueste /ST 1 4 5 /, C i t t a d e l V a tic a n o 1 9 4 9 , 2 9 9 -321; "W Drodze" 1 9 8 4 , z .3 , 1 0 2 -1 0 7 .12 Sermones 5 6 , 4 , 5 -5 7 , 1 3 , 1 3 , PL 3 8 , 3 7 9 -3 9 9 ; De serm one Domini Łn monte I I 4 , 1 5 -1 1 , 3 9 , PL 3 4 , 1 2 7 5 -1 2 8 7 , CCL 3 5 , 1 0 4 -1 3 0 .13 Sermones 6 7 -7 2 , PL 5 2 , 3 9 0 -4 0 6 , CCL 24 A, 4 0 2 -4 3 3 ; "W Drodze" 1984, z .11, 1 0 1 -1 0 2 .14 De D om inica O ra tio n e PLS 3 , 2 9 9 -3 0 3 .15 C o l l a t i o IX 1 8 -2 4 , CSEL 1 3 , 2 , 2 6 5 -2 7 2 , PL 4 9 , 7 8 8 -8 0 1 , POK 6 , 3 0 0 -3 0 8 ; "W Drodze" 1 9 8 4 , z . 2 , 1 0 3 -1 0 7 .16 M is s a le G elasian u m , PL 7 4 , 1091 n s t .; "W Drodze" 1 9 8 4 .z .10 1 0 5 -1 1 0 .' 669 sy /3 3 S -3 9 4 /, k tóry jako jedyny spośród Ojców g r e c k ic h p o ś w ię c ił j e j , podobnie jak na Zachodzie ów.C yprian, sp e c ja ln y tr a k ta t p t. "0 M odlitw ie F a ń sk ie j" .Składa s i ę on z S w yja śn ia ją cy ch t e k s t św.Mateusza / 6 , 9 -i 3 / h o m ilii, z k tórych p ierw sza j e s t ogólnym wprowadzeniem podkreślającym k o n ieczn o ść m odlitw y, a c z te r y n a s tę pne w yjaśnieniem p oszczególn ych próśb "Ojcze n a sz" .Trudno j e s t o k r e ś lić , w jakim c z a s ie one p ow stały, a le z pewnych zaw artych w ic h t e k ś c ie wzmianek, można p rzy ją ć , że Grzegorz w y g ła sz a ł j e ju ż jako biskup Nyssy / t j .po 372 r ./ do swych w iernych po l i t u r g i i słow a podczas k ilk u zebrań e u c h a r y sty c z n y c h ^.Cały tr a k ta t zred a gowany w edle ówczesnych zasad reto ry czn y ch , m iejscam i nawet w s t y lu patetycznym , zdradza w sw ojej w arstw ie ideow ej pewne elem enty p la to ń sk ie lub n e o p la to ń sk ie , p rzetraw ion e jednak p rzez myśl ch rześ c lja ń s k ą l9 .Egzegezę Modlitwy P ańskiej przeprowadza biskup Nyssy w a sp ek cie moralnym, bo m odlitwa ta j e s t według n ieg o "przede w szystkim w ielkim programem c h r z e ś c ij a ń s k ie j a sc e z y : s z k o ła cn ót i w znoszenia s i ę ku Bogu, t j .odtwarzaniem w s o b ie obrazu Bożego, podobieństwa do Boga.W każdym wezwaniu modlitewnym d o str z e g a au to r elem ent p aren etyczn y: p o s tu la t d osk o n a len ia moralnego p rzez odrzucenie grzechu i zdobywanie cnoty" .Ta^cst h o m ilii n ie budzi na ogół w ą tp liw o ś c i. Jed yn ie t r z e c i a z n ich zaw iera w osta tn im 5 r o z d z i a l e / a .6 9 2 / ważny p assu s t r y n ita n y S k tóyje^a^rak u je w n iek tó ry ch kodeksach i sta r sz y c h wydaniach aa którym i i ć z j e wydanie M ignę'a i prezentowany n iż e j p rzek ła d .K. H o li paśaus te n o k r e ś la nawet w prost "fałszywym tworem zachod nim na k o rzy ść F il i o q u e " 2 \ Razem jednak z h o m ilią wydał go po raz 18 For.H om ilia I i , FG 44, 1120 A: "0 m od litw ie uczy nas słow o Boże / . . ./ i j a ze swej stron y chcę co ś do te g o d o r z u c ić .Na d z is ie js z y m zeb ra n iu będę s i ę s t a r a ł p o w ied zie ć, n ie ja k , a le że trz eb a s i ę m odlić".19 W. W ójcik, Z naczenie Modlitwy F ań sk iej w nauce Grzegorza z Nys s y , TST 8 /1 9 8 1 / 143.20 Tamże.P or.H. M erki, "Homoiosis Theo".Von der p la to n isc h e n A ngleichung an Gott zur G o tta h n lic h k e it b o i Gregor von N yssa, F reiburg 1952, i2 4 -1 2 8 .21 K. H o li, A m phllochius von Ikonium in seinem V erh31tnis zu den g r o sse n K appadoziern, THblngen 1904, 215.P ierw szy w 1833 roku k a r d .A. Mai^^, a z a nim J .G. Krabinger^*^ i F. O ehler a F .Diekamp na p o czą tk u XX w. w y k a za ł, że zarówno je g o s t y l , j a k i t e o l o g i a oraz tr a d y c ja t e k s t u przem aw iają j a s n o z a a u te n t y c z n o ś c ią i w sk a zu ją na g r e g o r ia ń s k ie p o c h o d zen ie * Fragment te n f a k t y c z n ie cytow any j e s t wśród t e s t im o n ia Patrum o d n o śn ie W cie le n i a Słow a Bożego j u ż od ok.700 r .o ra z z n a jd u je s i ę w p och od zą cym z VII lu b V III w.K od ek sie W atykańskim 2066 ja k o c z ę ś ć I I I h o m i l i i G rzegorza z N yssy o " M od litw ie P a ń s k ie j " 26.Z aw iera go j u ż ta k ż e n ajn ow sze k r y ty c z n e w ydanie te g o t r a k t a t u opracow ane p r z e z 27 J .C a lla h a n a .Ze w zględ u na t o , że t e g o w ażnego d la n au k i t r y n ita r n e j fragm entu n i e za w ie r a w s o b ie p rezen tow an y n i ż e j p r z e k ła d , przedstaw im y go t u t a j w ramach u z u p e łn ie n ia : "Nie można p r z e n o s ić c h a r a k te r y s ty c z n y c h c e c h Osoby Ojca na Syna lu b Ducha, a n i t e ż na o d w rćt, w ła ś c iw o ś c i Ducha o d n o sić do O jca i S yn a, a l e tr z e b a uznawać niekom u nik atyw n e r o z r ó ż
Source: Vox Patrum
DOI: 10.31743/vp.10514
Authors: Wojciech Kania, Stanisław Longosz
Institution: John Paul II Catholic University of Lublin
Language: Polish
Subfield: Philosophy
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W3099948064