Year: 2021
Type: article
Abstract: Fenomen przestrzeni górskiej jako obszaru podlegającego wpływom człowieka wiąże się z jej klimatyczną, geomorfologiczną i przyrodniczą odrębnością.W odróżnieniu od innych obszarów eksploatowanych i zamieszkiwanych przez człowieka góry niemal zawsze odznaczają się nieprzystępnością stwarzającą poważne trudności w ich zagospodarowywaniu i udomawianiu.Wstępne stadium tych procesów oznacza przełamywanie lęków, jakie one budzą, oraz kształtowanie wobec nich różnorakich postaw, wynikających z emocjonalnego i racjonalnegointelektualnego na nie reagowania.Łączą się z tym rozległe sfery przeżyć i doznań o charakterze metafizycznym, które w przeszłości legły u podstaw różnych aspektów religijnej interpretacji gór.Natomiast poznanie i zagospodarowanie tych obszarów było możliwe dzięki ludzkiemu wchodzeniu w góry, początkowo dzięki działalności eksploracyjnej, która wraz z kształtowaniem się estetyzujących postaw wobec natury i krajobrazu, w miarę postępu cywilizacyjnego i rozwoju gospodarczego przemieniła się w działalność turystyczną i wspinaczkowąalpinistyczną i wyprawową.W ten sposób dzieje oswajania gór stały się także ważnym rozdziałem w historii ludzkiej myśli i działalności twórczej.Odrębny rozdział historii udomawiania i zawłaszczania gór tworzy gospodarcza eksploatacja związana z ich wartościami przyrodniczymi i zasobami kopalnymi.Jej eskalacja na obszarach górskich wiązała się ze zjawiskiem narastającej antropopresji.Mówiąc inaczej, nasilająca się od połowy XVIII wieku obecność gór w literaturze, sztuce, gospodarce, a zatem i wyobraźni społecznej, stała się przede wszystkim w kulturze europejskiej (inne kultury miały tu swój odrębny paradygmat) rzeczywistym faktorem zmian postaw wobec gór, przebiegających od niechęci i strachu do fascynacji i afirmacji.W ślad za ową radykalną zmianą postaw pojawiło się w kulturze europejskiej, a następnie światowej wiele nowych zjawisk związanych z licznymi formami ludzkiej aktywności na obszarach górskich.Od późnego średniowiecza góry zwracały bowiem uwagę na swój potencjał ekonomiczny w związku ze znaleziskami strategicznych surowców (srebro, miedź i inne metale, następnie rudy uranu i węgla…), a w późnej nowoczesności ze względu na rozwój turystki i przemysłu turystycznego, będącego poważnym źródłem dochodów różnych interesantów.W związku z tym w kontekście regionalnym stały się one przestrzenią specyficznych układów ekonomicznych czy społecznych, a co za tym idzie -interesów i konfliktów.Na tym tle dochodziło i dochodzi do napięć oraz zawłaszczeń o charakterze politycznym, etnicznym/ narodowym, kulturowym, ekonomicznym, grupowym i ekologicznym.Procesy zawłaszczenia gór przez aktorów i rzeczników rozmaitych interesów i grup społecznych, na przykład poprzez internalizację gór w ponadregionalnych dyskursach terytorialnych i społecznych, zachodzą zresztą nie tylko w samych górach, lecz także poza nimi.
Source: Góry Literatura Kultura
Author: Ewa Grzęda
Language: Polish
Subfield: Cultural Studies
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W4239282284