Year: 2017
Type: article
Abstract: stii narodowej, narodowych zatargów, narodowego ucisku, narodowego wyzwolenia (tego najważniejszego zadania proletariatu narodu uciśnionego): na jakim tle ujawnia się ta rozmaitość i jaki jest wynik słusznie ustalonej teorii?Odpowiadamy na to: w a r u n k i p r o d u k c y j n e .Powiedzieliśmy wyżej: ażeby żyć, muszą ludzie wytwarzać, w procesie tym układają się pewne stosunki produkcyjne.Ale sama produkcja ujawnia się przy pewnych warunkach, które są różne w rozmaitych krajach.Już wyżej, zacytowawszy Marksa, powiedzieliśmy, że charakter stosunków produkcyjnych nie jest zależny ani od woli człowieka, ani od ludzkiego rozumu, ani też od przypadku.Charakter stosunków produkcyjnych zawisły jest od tego, jak wygląda stan sił produkcyjnych, jakie znajdują się do dyspozycji człowieka.Ale stan sił produkcyjny i ich rozwój zależy przede wszystkim od warunków przyrodzonych, od których człowiek zależny jest w walce o swój byt.Stan sił produkcyjnych przede wszystkim zależy od warunków geograficznych, a warunki geograficzne bywają, jak wiadomo, rozmaite.Tak się ma rzecz z siłami produkcyjnymi.Sama produkcja i rozwój tej siły wytwórczości odbywa się zawsze w przyrodzonych i historycznych różnych warunkach, które składają się na to, że rozmaite grupy mają różne struktury ekonomiczne.Warunki produkcji są bardzo rozliczne: po pierwsze, są to warunki fizyczno-klimatyczne, geograficzne; po wtóre, warunki antropologiczne rasy; po trzecie, warunki historyczne: wewnętrzne, "czyli powstające w samej grupie ludzkiej, i zewnętrzne, czyli takie, które ujawniają się w stosunkach społecznych danej grupy do jej sąsiadów".Ten ostatni rodzaj warunków produkcji wprawdzie został stworzony przy procesie produkcyjnym, lecz posiada on pewien wpływ samodzielny.Wszystkie te warunki Engels uznaje w znanym swoim drugim liście zamieszczonym w czasopiśmie "Sozialistischer Akademiker" 2 .Tam powiada, że do liczby czynników tworzących rozmaitość ekonomiki wcho-2 Borochow ma na myśli list Engelsa z 21 września 1890 r., w "Der Sozialistiche Akademiker" z 1895 r. (s.351).Listy te zostały przedrukowane w książce L. Woltmana, Der historische Materialismus, Düsseldorf 1900, s. 239.Dosłowne miejsce w liście Engelsa brzmi: "Aber auch die politischen u. s. w., ja selbst die in den Köpfen der Menschen spukende Tradition, spielen eine Rolle wenn auch nicht die entscheidende".Co się tyczy znaczenia położenia geograficznego, to Engels w czwartym liście ("Soz.Akad." 1895, s. 373) zamieszcza ten czynnik na drugim miejscu, bezpośrednio po technice produkcji.Engels dodaje w końcu: "Aber die Rasse ist selbst ein oekonomischer Faktor", co dało powód do różnych nieporozumień w literaturze marksowskiej.
Source: Nowa Krytyka
Author: Dow Ber Borochow
Language: English
Subfield: Sociology and Political Science
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W4255300953