Year: 2023
Type: article
Abstract: Niniejszy, 16 tom rocznika "Góry -Literatura -Kultura" w dużej części prezentuje zespół prac (artykułów, szkiców i not) poświęconych fenomenowi "człowieka gór".Pojęcie to -jak się wydaje -nie ma statusu terminu w języku naukowym, a uznawane niekiedy okazjonalnie za takowy i stosowane w różnych dyskursach, jawi się w sposób nieostry jako ekspresywna metafora życia ludzkiego.Pojęcie to ma charakter historycznie (a może nawet geografi cznie) zmienny.Termin "człowiek gór" ma też różne zastosowania w niejednorodnych i historycznie zmiennych kontekstach.Ciekawa debata, mająca na celu próbę zdefi niowania i określenia psychologicznego i kulturowego profi lu, a także socjologicznego statusu "człowieka gór", odbyła się kilka lat temu podczas Festiwalu Górskiego imienia Andrzeja Zawady w Lądku Zdroju (2019).Okazało się wówczas, że istnienie i pojemność tego pojęcia w specyfi czny sposób wiąże się współcześnie ze zmianami w stylu życia i kulturze dnia codziennego.Do poszerzenia jego zakresu i być może jego nadużywania, czy wręcz wypaczania, w wysokim stopniu przyczynia się wzrost zainteresowania górami i intensywny rozwój związanych z nimi sportów ekstremalnych, turystyki, rekreacji, komercjalizacji rozmaitych profesji, a także sztuki odnoszącej się do tematyki górskiej.W tych specyfi cznych warunkach nominację do bycia "człowiekiem gór" daje wpisanie w indywidualne ego przeświadczenia o związku własnego życia z górami, a przede wszystkim obranie takiego stylu życia, który oparty jest na częstym byciu w górach.Rzec by można, że chodzi tu o jakiś specyfi czny "determinizm okazjonalny", który częste odwiedzanie gór identyfi kuje z byciem od gór uzależnionym.Prowadzi to w konsekwencji także do wykształcania się specyfi cznych cech osobowości (ego!) zamiłowanego turysty, taternika, alpinisty, czasem też nawiązującego w autokreacjach do tradycyjnego modelu życia górali alpejskich, tatrzańskich, itp.i budującego na tej podstawie własny hierarchiczny system wartości.Prymarnie -w perspektywie historycznej -modelowy wariant "człowieka gór" realizuje się w stereotypach górala: pasterza, juhasa, bacy, myśliwego, przewodnika.Ma on swoją własną specyfi kę kulturową, własny odrębny folklor, własne formy rytualizacji życia.Wraz z rozwojem zainteresowania górami i turystyki górskiej dokonywał się proces rozszerzenia zakresu tego pojęcia i przeniesienia go na różnych użytkowników przestrzeni górskich przy równoczesnym intensywnym waloryzowaniu zarówno autochtonicznych mieszkańców gór, zmagających się trudnymi warunkami klimatycznymi, a jednocześnie żyjącymi w zgodzie z naturą, jak też eksploratorów i turystów wybierających góry jako środowisko swojej aktywności.Istotnym i godnym namysłu aspektem tej problematyki jest również fenomen autokreacji i stylizacji "na człowieka gór" (cechy osobowościowe i indywidual-
Source: Góry Literatura Kultura
Author: Ewa Grzęda
Language: Polish
Subfield: Anthropology
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W4384298546
FWCI:
Cites:
Cited by:
Related to: