Year: 2023
Type: article
Abstract: Seramik ana malzemesi kil olan bir sanat dalıdır. Çini sanatı da seramik sanatının bir kolu olarak üretimi yapılan bir sanattır. Malzemesi beyaz kil olan sır altı, sır üstü, lüster tekniğiyle süslemesi yapılan ve düşük pişirim sıcaklıklarında dahi çok güzel örnekler ortaya çıkaran bir sanat dalıdır. Anadolu'ya Anadolu Selçuklular ile giren ve Selçukluların devamı niteliğinde Osmanlı döneminde de üretimi yapılan bu sanat dalında belli başlı kullanılmış olan motifler dikkati çeker. Anadolu Selçukluları döneminde daha çok geometrik süslemelerin ön planda olduğu çinilerin mimari alanda daha çok kullanıldığı bir dönemdir. Anadolu Selçuklu döneminde geometrik motiflerin ağırlıklı olarak kullanıldığı görülür. Bu motifler hem mimari alanda kendini gösterir hem de iç dekorasyon alanında göze çarpar. Anadolu Selçuklu dönemi dış cephe süslemelerinde de geometrik motiflerin yanında bazı bitkisel kompozisyonlarda görülmektedir. Fakat bitkisel kompozisyonların ve bitkisel süslemelerin en çok kullanıldığı ve dikkati çektiği dönemlerden bir tanesi de Osmanlı dönemidir. Osmanlı döneminde daha çok bitkisel süslemelerin ön planda olduğu bir süsleme programı karşımıza çıkar. Hem sanatın en yoğun olduğu ve kullanıldığı çini üzerindeki süslemelerde hem de saray yapılarında duvarlarda ve hamamlarda mimari olarak kullanılmış olan süslemelerde çininin birçok çeşidini görürüz. Kullanılmış olan bitkisel motiflerin içerisinde karanfil, sümbül, lale ve gül gibi Osmanlı dönemine damgasını vurmuş pek çok motif yer almıştır. Bunların içerisinde en çok dikkati çeken ve en çok kullanılan motiflerden bir tanesi lale motifidir. Burada kullanılmış olan bitkisel motiflerin içerisinde kendi adıyla bir döneme ışık tutan lale çiçeğinin motifi Osmanlı döneminde en çok kullanılan motifler arasındadır. Bu motif üsluplaştırılmış ya da yarı üsluplaştırılmış şekilde çinilerin üzerinde kendini gösterir. Lale motifi kendi başına herhangi bir kompozisyonun içerisinde yer almasının yanında, başka bir kompozisyonda o kompozisyona ışık tutacak şekilde kullanıma uygun hale getirilebilir. Kendisinden farklı çiçeklerin arasına serpiştirilmiş şekilde ya da sadece kendisiyle oluşturulmuş kompozisyonların olduğu bir tasarımda yer alır. Lale motifi Osmanlı döneminden önce de kullanılmasına rağmen en parlak dönemini bu dönemde yaşamıştır. Fakat bu motifin kullanımı Osmanlı dönemiyle de sınırlı kalmamıştır. Geleneksel el sanatlarımızın yaşatılması ve üretimin sağlanması için pek çok motif günümüz içerisinde de kullanılmaktadır. Hem günümüzde kullanılan kumaş üretimlerinde, endüstriyel üretimlerde, yemek takımlarında, porselenlerde, seramiklerde ve bunlar gibi pek çok grupta lale motifini görürüz. Bunun yanında çağdaş sanatçıların üretimlerinde de ve süslemelerinde de yine lale motifini sıklıkla görürüz. Geleneksel el sanatlarımızın yaşatılmasını ve kullanımını benimseyen günümüz sanatçıları da bu motifi kendi eserlerinde kullanmışlardır. Bu araştırmanın amacı; Çini sanatının tanımını yaptıktan sonra lale motifinin çini sanatındaki kullanımını göstererek bunu günümüz sanatında kullanan sanatçılardan örnekler vererek çalışmayı tamamlamaktır.
DOI: 10.29228/jasss.71520
Author: Emine CANTÜRK
Institution: Selçuk University
Language: Turkish
Subfield: Literature and Literary Theory
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W4387756227