Year: 2023
Type: article
Abstract: Osiadły w Meklemburgii ekspresjonista Ernst Barlach zaprojektował w latach 1920–1921 pomnik nagrobny dla kupca drzewnego Ernsta Biesla. Rzeźba zatytułowana Matka Ziemia stanęła na nowym Cmentarzu Głównym w Szczecinie, którego projektantem był Georg Hannig. Temat nawiązywał do rozprzestrzenionego w kulturach pierwotnych, starożytnych oraz obrzędowości ludowej bóstwa chtonicznego, u Celtów znanego pod frygijskim imieniem Kybele, u Germanów zaś Nerthus. Do tych dwóch grup etnicznych odwoływała się nowoczesna mitologia państwoi narodotwórcza Niemców. W 1905 roku Albert Dietrich poświęcił Matce Ziemi swą rozprawę. Barlach wzorował się na wernakularnych rzeźbach postklasycznych, ale najważniejszym źródłem natchnienia była dla niego recepcja posągów kumańskich, tzw. bab kamiennych (XI–XIII wiek), które oglądał na ukraińskim stepie w 1906 roku. Surowe, blokowe rzeźby przypisywane Celtom, Scytom, Hunom, Gotom lub Mongołom były dla Barlacha „kamieniem milowym dolnej granicy czasu” (Markstein der unteren Grenze einer Zeit), „kamiennym poronieniem” (steinerne Mißgeburt) i „krystalizacją ziemskości” (Christallisierung des Irdischen). Ta wschodnia „prymitywna” inspiracja okazała się przełomowym doświadczeniem dla „północnoniemieckiego artysty”, nawiązującego do epoki wędrówek ludów i kształtowania się poantycznej Europy. O ile za bezpośrednią spadkobierczynię klasycznego antyku na początku XX wieku uważano przede wszystkim Francję (obarczoną dodatkowo krytykowanym hasłem l’art pour l’art), o tyle Niemcy miały przywrócić sztuce barbarzyńską mistykę (odziedziczoną po Celtach) i zmysł praktyczności (typowy dla Germanów) zakorzenione w szczególnym umiłowaniu przyrody. Matka Ziemia Barlacha stała się dziełem prototypowym dla międzywojennej sztuki pomorskiej, reprezentującej rzekomo szorstki temperament rolników i rybaków.
Source: Autobiografia
Author: SZYMON PIOTR KUBIAK
Institution: Szczecin Academy of Arts
Language: Polish
Subfield: Anthropology
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W4393144738