Açiq Dağ-mədən İşləri̇ndə Ətraf Mühi̇ti̇n Mühafi̇zəsi̇
Year: 2024
Type: article
Abstract: Təqdim edilən məqalədə faydalı qazıntılar çıxaılması nəticəsində ətraf mühitin çirklənməsi məsələlərinə baxılmışdır. Məlum olduğu kimi son illər dağ-mədən işlərinin apaılması zamanı faydalı qazıntıların çıxarılması və emalında tozlaın, qazların, zəhəli maddələrin təsiri ətaf mühitin çirklənməsinə səbəb olur. Nəticədə atmosfer havasının, mümbüt torpaqlaın, lay sularının çiklənməsi baş verir. Bu çirklənmələr dövrümüzün ən aktual problemləindən biri olduğu üçün və bunların qarşısının alınması əsas məsələ kimi dağ-mədən mütəxəssisləri və alimləri tərəfindən həll olunması və aradan qaldırılması, elmi cəhətdən araşdırılması, həll edilməsi mümkün olan çirklənmələrin aradan qaldırılması məsələlərinə baxılmışdır. Məqalədə Qazax rayonunun Daşsalahlı kəndinin torpaqlarında yerləşən Daşsalahlı bentonit gil yatağı əsasında mədən hasilatı nəticəsində ekoloji cəhətdən pozulmuş torpaqların meliorativ vəziyyətinin yaxşılaşdırılması probleminə baxılmışdır. Müəyyən edilmişdir ki, bioloji rekultivasiya üçün yararlı olan karyer sahələrinin üstündəki nəmlənmiş qrunt və bitki qatının qalınlığı 0,3 - 0,5 m, Cənub karyerin üstündəki bu təbəqənin həcmi təxminən 220 min m3-dir. Şimal karyerin üstündə isə 450 min m3. 0,5 - 0,7 m qalınlığında olan gilli torpaqlar potensial münbit hesab olunur və gələcəkdə meliorasiya üçün istifadə edilə bilər. Potensial münbit torpaqların (yaşayışsız qumlu gilləin) həcmi Cənub karxanasında təqribən 700 min m3, Şimal karxanasında isə təxminən 1500 min m3-dir. Açar sözlər: Daş salahlı bentonit gili, ətraf mühit, tullantısız texnologiya, çirklənmələr, texnoloji proses.
Language: Azerbaijani
Topic: Industrial and Mining Safety
Subfield: Safety, Risk, Reliability and Quality
Field: Engineering
Domain: Physical Sciences
SDG: Life on land
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W4400511434