Halid Ziya Uşaklıgil’in Saray ve Ötesi Eserinde 1909-1915 Sultan Reşat Dönemi Osmanlı Sosyo-Ekonomik Durumuna Saray Penceresinden Bir Bakış
Year: 2025
Type: article
Abstract: İktisat ve edebiyat iki ayrı bilim dalı olmasına rağmen disiplinler arası bir çalışmada bir araya getirebilmektir. Gerek iktisatçılar gerekse edebiyatçılar kendi bakış açılarıyla iktisat ve edebiyat çalışmalarına yeni katkılar sağlayabilirler. İktisat ve edebiyat arasında bağ, iktisadın bir bilim dalı olmasından daha önceye götürülebilir. Edebiyata göre yeni gelişmeye ve olgunlaşmaya başlayan iktisat bilimi, diğer disiplinlerle ilişkisi şüphe götürmez bir gerçektir. Günümüzde ana bilim dalı haline gelmiş iktisat teorisi, iktisat politikası, iktisadi düşünce ve iktisat tarihinin yanında yeni gelişmeye başlayan iktisat sosyolojisi, iktisat felsefesi, davranışsal iktisat gibi iktisat dallarıyla yapılan çalışmalar edebiyatı da içine almasıyla yeni bilim dalları oluşturma noktasında katkı sağlayacağı muhakkaktır. Dolayısıyla hikâye, roman seyahat, anı ve edebiyatla ilgili eserlerin iktisadi yönlerini incelemek her iki bilim dalı için farklı bakış açıları getirecektir. İktisat ve edebiyat arasında bağı görmek için ele alınan Halid Ziya Uşaklıgil’in saray ve ötesi eseri bu düşünceyi ispatlamıştır. Anı türünde yazılmış olan Halid Ziya Uşaklıgil’in bu eseri betimleme yöntemi ile aktarılmış ve iktisadi kelime, kavram ve kurallarla desteklenmiştir. Böylece bir edebi eserde iktisadi motifler olduğunu gösterilmiştir. Bu inceleme sultan Abdülhamid ve sultan Reşat olmak üzere iki kısma ayrılarak yapılmıştır. Halid ziyanın bu eserinde (anı türünde) 5. Mehmet Reşat öncesi ve Mehmet Reşat’ın saltanatı (1909-1918) döneminde yaşanan (Halid Ziya 1915 tarihine kadar sarayda kalmıştır) siyasi, hukuki ve ekonomik durum ortaya konmuştur. Saray ve ötesi ağırlıklı olarak siyasal anı olarak adlandırılmasına rağmen sosyo- ekonomik yansımalara da değinildiği görülmektedir. Halid Ziyanın Mehmet Reşat döneminde sarayda yaşadığı, gördüğü ve tecrübe ettiği iktisadi olayların nasıl göründüğü, iktisat teorileri, iktisat politikaları, iktisat tarihi ve iktisadi düşünce açısından incelenmiştir. Bir edebi eserde iktisadi motiflerin varlığına vurgu yapılmıştır. Herhangi bir edebi eserin içinde yer alan konuların iktisatla bir bağı olabileceği gösterilmeye çalışılmıştır. Halid Ziya Uşaklıgil ve anı türündeki eseri Saray ve Ötesinin ilk defa iktisadi açıdan incelenmesi özgün bir çalışmadır. Multidisipliner çalışmalara yöntem ve yaklaşım açısından katkı sağlaması, yeni bakış acısı kazandırması açısından da özgün bir çalışmadır.
Author: H. İbrahim Gül
Institution: Çankırı Karatekin University
Language: Turkish
Subfield: Literature and Literary Theory
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W4409984418