Year: 2025
Type: article
Abstract: Anahtar kelimeler: yaratım konsepti, kalem, söz, yaratımın doğası, sanatçının tutumu, yaratıcı niyet, eser örneği, Hamse, destan, edebi sanat, taklit, edebiestetik düşünce, ortaklık, özgünlük Büyük Azerbaycan şairi Şeyh Nizâmî Gencevî dünya edebiyatında nadir bir şiir olgusu olan "hamsecilik" geleneğini başlatmıştır.Her ne kadar eserlerini Farsça kaleme almışsa da, onun "Beş Hazine" (Penc Genc) adlı eserinde Türkî düşüncenin ve ruhun yansımaları mevcuttur.[Nacafzada 2019] Büyük Özbek düşünürü Hazret-i Ali Şîr Nevai ise, "Hamse"siyle Nizâmî Gencevî"nin başlattığı bu şiir geleneğini yalnızca sürdürmekle kalmamış, aynı zamanda onu yeni bir seviyeye taşımıştır.Azerbaycan-Özbek edebî ilişkileri üzerine değerli akademik araştırmalara imza atan Prof. Almaz Ulvi"nin yazdığına göre, Ali Şîr Nevai, Nizâmî"nin geleneklerini kararlılıkla sürdürmekle yetinmemiş, Türkî edebiyatın gelişim düzeyini daha da ileriye taşımıştır.[Ulviy 2016, 17] Zira, Nevai "...tüm yaratıcı hayatı boyunca Nizami"nin sanatından ilham almış, ona büyük bir saygı duymuştur" [Sirociddinov 2019, 642].Her iki büyük şairin "Hamse"lerinde sanat anlayışına dair görüşlerinin nasıl yansıdığı ve aralarındaki ortaklık ve özgünlüklerin neler olduğu meselesi karşılaştırmalı edebiyat incelemelerinin önemli bilimsel problemlerindendir.Bu bilimsel meselenin araştırılması, birincisi, Türkî halklar arasındaki edebî etkileşimin köklerini ortaya koymak açısından bir temel teşkil eder; ikincisi, büyük sanatçıların edebî-estetik görüşlerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesine, teorik genellemelere ulaşılmasına imkân sağlar.Doğal olarak, bu konudaki kısa gözlemlerimiz söz konusu sorunun tam kapsamlı çözümünü iddia etmez.Bu bağlamdaki düşüncelerimiz, belki de uçsuz bucaksız bir okyanustan alınmış bir avuç suya benzetilebilir.Sanatkârın tavrı -poetik düşüncenin yükselmesinin temelidir.Nizâmî Gencevî ve Ali Şîr Nevai"nin sanat anlayışı ve sanatçı duruşuna dair görüşleri günümüz için de büyük önem taşımaktadır.Kanaatimizce, bu iki büyük sanatkâr, sanata dair şu edebî-estetik ilkelere bağlı kalmıştır: 1) Kalemi ve sözü kutsal bilmek, onu makam ve menfaat aracı kılmamak; 2) Sanat eserinin kusursuz estetikle birlikte derin anlam taşıması gerektiği; 3) Edebi eserin Hak ve hakikate dayanması gerektiği; 4) Sanatkârın kendi özgün yolunu izlemesi, taklitten uzak durması gerektiği.Bu ölçütler, Nizâmî ve Nevai"nin sanat anlayışı ile edebî-estetik düşüncelerinin özünü belirler.1. Kalemi ve Sözü Kutsal Bilmek, Onu Makam Aracı Kılmamak: "Xüsrev ve Şirin" mesnevisinde Nizâmî, kalemin kutsallığına özellikle vurgu yapar.Büyük şaire göre, sözdeki hatayı ancak kalem düzeltebilir.
Author: Nurboy Jabborov
Language: English
Subfield: Literature and Literary Theory
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: bronze
OpenAlex ID: W4411816288