A Comparative Analysis of Nazzām and al-Jāhizs Approaches in the Light of Muʿtazilite Theories of Iʿjāz
Year: 2025
Type: article
Abstract: Bu çalışma, Kur’an’ın iʿcâzını açıklamada önemli katkılar sunan iki Muʿtezilî düşünür olan Nazzâm ve Câhiz’in görüşlerini klasik belâgat teorileri bağlamında karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Çalışmanın amacı, Nazzâm’ın "Sarfe” teorisiyle iʿcâzı metafizik bir engelleme biçimi olarak yorumlaması ile Câhiz’in beyân, lafzın tertibi ve anlam üretimi üzerinden geliştirdiği retorik temelli yaklaşım arasındaki yöntemsel ve kavramsal farkları ortaya koymaktır. Nazzâm’a göre iʿcâz, Allah’ın kudretiyle insanların benzerini getirmekten aciz bırakılmasıyla ilgilidir; bu görüş, özellikle Kur’an’daki meydan okuma ayetlerinin “Sarfe sarf nazariyesi” çerçevesinde fizikî bir engelleme olarak anlaşılmasıyla temellendirilir. Buna karşılık Câhiz, Kur’an’ın iʿcâzını lafzî yapı, anlam yoğunluğu, teşbih, hazf, takdim-te’hîr gibi belâgat unsurlarıyla açıklamaya çalışır. Onun yaklaşımı, el-Beyân ve’t-Tebyîn, Nazmu’l-Kur’ân ve Hücecu’n-Nübüvve gibi eserlerinde detaylandırılmıştır. Araştırma, bu iki düşünürün yaklaşımlarını sadece kelâmî yönleriyle değil, aynı zamanda semantik boyutlarıyla da analiz ederek Mu‘tezilî ekol içerisindeki iʿcâz teorilerinin çeşitlili-ğini ve nazm teorisine etkilerini ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu çerçevede çalışmada, nitel araştır-ma yöntemi kullanılmış ve metin çözümlemesine dayalı karşılaştırmalı analiz yapılmıştır.
Source: DergiPark (Istanbul University)
Author: Dursun, Hüseyin
Language: English
Subfield: Education
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W4416626101
FWCI:
Cites:
Cited by:
Related to: