Year: 2024
Type: report
Study design: Observational Study
Abstract: Blikvangers• 37% van de volwassenen voelt zich soms tot vaak eenzaam in Vlaanderen (waarbij 31% zich soms eenzaam voelt en 6% zich vaak eenzaam voelt).• Eenzaamheid raakt zowel oud als jong, en is zeker niet iets "van de oude leeftijd".Jongvolwassenen voelen zich het eenzaamst: 57% van de jongvolwassenen (18-24 jaar) voelt zich soms tot vaak eenzaam in Vlaanderen (waarbij 10% zich vaak eenzaam voelt).• Eenzaamheid mag niet per definitie geproblematiseerd worden: zich soms eenzaam voelen is normaal.Iedereen voelt zich wel eens eenzaam.Eenzaamheidsgevoelens gaan in de meeste gevallen dan ook snel over en zijn licht qua intensiteit: in 80% van de gevallen duren eenzaamheidsgevoelens maximaal enkele dagen, en in 75% van de gevallen zijn eenzaamheidsgevoelens licht tot matig qua intensiteit.• De kans op eenzaamheid is ongelijk verdeeld onder de bevolking.Sommige groepen hebben meer kans om zich eenzaam te voelen, wat verbonden is aan de werksituatie (o.a.werkzoekenden, arbeidsongeschikten), relatiestatus (alleenstaanden) en huishoudsituatie (alleenwonenden).• 3 op 10 volwassenen voelen zich eenzaam, ondanks het feit dat ze een relatie hebben.• Praten, afleiding en wandelen worden als het meest helpend ervaren tegen eenzaamheid.• 7 op 10 volwassenen zijn tevreden over hun sociaal leven.• 6 op 10 volwassenen begroeten dagelijks of meerdere malen per week hun buren.• Personen die positief staan ten opzichte van hun buurt voelen zich in mindere mate eenzaam.• Eenzaamheid ligt lager wanneer er meer sociale cohesie en vertrouwen is in een buurt. Inleiding37% van de volwassenen in Vlaanderen voelt zich eenzaam in 2024, waarbij 31% zich soms eenzaam voelt en 6% zich vaak eenzaam voelt.Dit blijkt uit een grootschalige survey die met steun van het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek werd afgenomen door HIVA (KU Leuven), Expertisecentrum Zorg & Welzijn (Thomas More) en SARLab (VUB), in het kader van het Strategisch Basisonderzoek "Eenzaamheid en de buurt".Deze survey staat volledig in het teken van eenzaamheid, en legt telkens de link met allerhande mogelijke determinanten van eenzaamheid zoals de kenmerken van de woonomgeving en de buurt, de gezinssituatie, de opleiding-, werk-en woonsituatie, mobiliteit en verplaatsingen, de gezondheid, het sociaal netwerk, sociale participatie, en maatschappelijke uitsluiting.In "Ruimte maken voor verbondenheid", deel 1 van de reeks "Eenzaamheid in Vlaanderen", geven we een blik op de eerste resultaten van deze survey.We beschrijven de prevalentie van eenzaamheid bij volwassenen in Vlaanderen, verkennen hun sociale relaties en gaan dieper in op de relatie tussen eenzaamheid en verbondenheid in de nabije woonomgeving.1 Dit laatste is belangrijk omdat eenzaamheid vaak te eenzijdig wordt herleid tot een puur individueel, subjectief gevoel, terwijl eenzaamheid net sterk beïnvloed wordt door bredere, structurele en maatschappelijke factoren zoals kenmerken van de woonomgeving (Schepers et al., 2024;De Witte et al., 2023).Bovendien is er al heel wat kennis over de individuele risicofactoren van eenzaamheid (o.a.gezondheid, gender, levensloopgebeurtenissen), maar is de impact van de woonomgeving op eenzaamheid in Vlaanderen nauwelijks onderzocht.Met dit onderzoek willen we hiervoor antwoorden aanreiken.Door kennis te verwerven over of en hoe de woonomgeving samenhangt met eenzaamheid kunnen we ook beleidsmatig vanuit dit perspectief inzetten op de aanpak en preventie van eenzaamheid: wat is er nodig in de nabije woonomgeving opdat wie er woont zich minder eenzaam zou voelen? Eenzaamheid: een persoonlijke zaak van algemeen belangEenzaamheid is "een gevoel dat optreedt wanneer iemands netwerk van sociale relaties op een belangrijke manier tekortschiet, hetzij kwantitatief hetzij kwalitatief" (Peplau & Perlman, 1982).Het verwijst naar een onaangenaam gevoel dat ontstaat door het verschil tussen de relaties die men heeft en de relaties die men zou willen hebben.Volgens de evolutietheorie kan eenzaamheid vergeleken worden met een overlevingsinstinct (zoals honger, dorst): het is een signaal van het lichaam dat dient als impuls om heraansluiting met andere mensen te zoeken.Eenzaamheid, een subjectief en persoonlijk gevoel, heeft wel een grote maatschappelijke impact (De Witte & Van Regenmortel, 2020).Onderzoek toont aan dat eenzaamheid een van de beste indicatoren is voor welzijn, en een negatief effect heeft op sociale relaties, en de psychische en fysieke gezondheid.Zo hangt eenzaamheid samen met tal van fysieke gezondheidsproblemen zoals een verhoogd risico op hart-en vaatziekten, dementie, slaapproblemen en sterfte (Holt-Lunstad et al., 2015).Uit een economische analyse blijkt bovendien dat eenzaamheid in België jaarlijks resulteert in 3,2 miljard euro directe kosten voor medische zorgen (Pacolet et al., 2023).Eenzaamheid hangt verder ook samen met een lager vertrouwen in anderen en een lagere politieke participatie (Colagrossi et al., 2024).Als samenleving hebben we er dus op verschillende fronten baat bij om in te zetten op het verminderen en voorkomen van eenzaamheid. Eenzaamheid bij volwassenen in VlaanderenEenzaamheid wordt dikwijls verbonden aan de oudere leeftijd.Echter, niets is minder waar.Eenzaamheid is van alle leeftijden.Figuur 1 toont bovendien aan dat de jongste leeftijdsgroep zich het meest eenzaam voelt van alle volwassenen in Vlaanderen: 57% van de 18-24-jarigen voelt zich 1 Indien de cijfers in de tabellen en grafieken in deze reeks afwijken van de totaalscore 100, wordt dit verklaard door het afronden tot gehele getallen (omwille van de leesbaarheid).
Source: Lirias
Language: Dutch
Subfield: Health
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W6981317880