Dynamische evolutie van koolwaterstofmigratie en carbonaat diagenese - Studie van een fossiel methaan seep systeem (Varna, Bulgarije).
Year: 2010
Type: dissertation
Abstract: Koolwaterstof-seeps zijn (voornamelijk) submariene locaties waar koolw aterstofrijke fluïda aan de zeebodem ontsnappen en waar geologische, (mi cro)biologische en hydrologische processen op unieke wijze met elkaar in terageren. Die interactie van processen trekt wereldwijd de aandacht van een brede waaier van wetenschappers. De studie van gelijkaardige fossie le koolwaterstof-seeps die zich gevormd hebben doorheen de geologische geschiedenis, draagt in grote mate bij tot een beter inzicht in de 3D-s tructuur van actuele systemen in hun specifieke sedimentaire en tektonis che context en in hun evolutie doorheen de tijd. Deze studie focust zich op het indrukwekkende fossiele seep-systeem van het Pobiti Kamani geb ied nabij Varna (NO-Bulgarije) dat zich bevindt in het beperkt vervormde voorland van het Balkangebergte (Moesian Platform), nabij het westelijk e Zwarte Zee-bekken. Het gebied omvat diverse ontsluitingen met verschil lende calcietgecementeerde structuren die telkens omgeven zijn door zand ige, vroeg-Eocene, ondiep mariene shelf-afzettingen (Dikilitash Formatie ). NW- tot NO-georiënteerde normaal-breuken die duiken naar het oosten e n westen, doorsnijden het studiegebied en verplaatsen sedimenten tot laa t-Mioceen in ouderdom. Hoewel in het algemeen de processen in de nabijhe id van seep-systemen en hun controlerende factoren steeds beter begrep en worden, blijven er een aantal onduidelijkheden bestaan, vooral dan wa t betreft het netwerk waarlangs de fluïda opwaarts migreerden en de (geo biologische) processen, fluïdabronnen en patronen die betrekking hebben op de groei van seep-carbonaten. Met als doel bij te dragen tot een be ter inzicht in de ruimtelijke verbreiding en de evolutie van methaanhoud ende fluïdamigratie en daaraan gerelateerde carbonaatdiagenese, richtte dit onderzoek zich op de volgende, meer specifieke doelstellingen: (i) d e vorming en positie van de verschillende seep-carbonaatstructuren en aders in de fossiele seep-omgeving en de controlerende factoren op hun ruimtelijk voorkomen achterhalen, (ii) het microbieel-gemedieerde proce s van carbonaatprecipitatie onderzoeken en (iii) de evolutie van de pade n waarlangs de fluïda migreerden in de ondiepe sedimentkolom, gekaderd i n de geodynamische context van het platform uitwerken. Hiertoe werden di verse methodes aangewend, gaande van sedimentologische en structurele ve ldobservaties, over kartering en een geostatistische data-analyse, tot e en diagenetische studie door middel van petrografische observatie en ano rganisch- en organisch-geochemische analyses. Het onderzoek zelf werd in gedeeld in vijf individuele studies die elk een ander element van het on tsloten Pobiti Kamani seep-systeem aanraken. De meest opmerkelijke structuren zijn pijpvormige zandsteenconcreties di e tot 10 m lang en meer dan 1 m breed zijn in ontsluiting. Zij vertegenw oordigen gefossiliseerde delen van het ondiepe netwerk waarlangs de meth aanhoudende fluïda opwaarts migreerden. In een eerste studie werd aandac ht besteed aan de mogelijke factoren die de morfologie van vier verschil lende types pijpvormige concreties kunnen verklaren. Hieruit bleek dat d e volgende factoren van belang geweest zijn: het subverticale pad van ga s-houdende fluïda doorheen zandige sedimenten kan de regelmatige, rechte vorm van de meest voorkomende pijpvormige concreties verklaren. Daarnaa st kan de hoge hydraulische conductiviteit van de gastsedimenten mogelij ks een verklaring vormen voor de grote afmetingen van de pijpvormige con creties. Tot slot werden onregelmatigheden in de sedimentaire afzettinge n en verschillen in de voormalige seepage-condities verantwoordelijk g eacht voor het gradueel in elkaar overgaan van verschillende types pijpv ormige structuren en het lateraal van elkaar voorkomen van deze structur en in eenzelfde stratigrafisch niveau. Een gedetailleerde kartering van de ruimtelijke verdeling van deze concreties in drie representatieve ont sluitingen, gevolgd door een geostatistische data-analyse van de omtrekk en van de pijpvormige concreties, wees op een structurele controle van P aleogene NNO- tot NNW-georiënteerde breuksystemen op het voorkomen van d e concreties. De aard van deze (breukgerelateerde) structuren kon niet r echtstreeks nagegaan worden in de ontsluitingen. Vermoedelijk is het ged ocumenteerde ruimtelijke patroon van de pijpvormige concreties een weers piegeling is van de complexe geometrie van vervormingsstructuren (bv. ve rschillende spleetsystemen) die zich hebben ontwikkeld in de breukvervor mings-zones rond belangrijke breukvlakken en waarlangs de methaanhoudend e fluïda opwaarts migreerden. In een volgende studie werd de evolutie van de fluïdasamenstelling en ce mentatiecondities tijdens de vorming van deze pijpvormige concreties ond erzocht door middel van een petrografische, stabiele isotopen- en elemen t-geochemische studie en bijkomende lipiden biomarker analyses. In dez e studie werd de nadruk gelegd op de specifieke processen en condities v an de (microbieel-gemedieerde) calcietprecipitatie als gevolg van de mig ratie van de methaanhoudende fluïda. De cementatie van de sedimenten, in evenwicht met de mariene poriënfluïda, werd beïnvloed door de instromin g en oxidatie van microbieel methaan. Dit proces gaf aanleiding tot de p recipitatie van een homogeen, 13C-arm calcietcement (d13C waarden tot&nb sp;−44,5 V-PDB). De cementatie rond de methaanfluïda-pluim star tte waarschijnlijk tijdens het Vroeg-Eoceen op een diepte van verschille nde meters onder het sedimentoppervlak. De aanwezigheid van 13C-arme arc haea lipiden bewees het belang van de microbieel-gemedieerde, anaerobe o xidatie van methaan. De set van aanwezige lipiden biomarkers waaronder macrocyclische diphytanyl glycerol diëthers en sn-3-hydroxyarchaeool, i s een typisch kenmerk van deze pijpvormige structuren. Het patroon werd geïnterpreteerd als een aanwijzing voor de vroegere aanwezigheid en acti viteit van een uitzonderlijk ANME-1 consortium of andere, tot nu toe onb ekende, methaan-oxiderende archaea, vermoedelijk verwant met ANME-1. ANM E-1 organismen komen bij voorkeur voor in diepere sedimentlagen en prefe reren locaties waar de methaan seepage-activiteit laag is. Daarom werd er verondersteld dat de cylindrische, pijpvormige structuren zich vormd en rond gefocusseerde, advectieve, maar lage intensiteit fluïdafluxen in de sedimentkolom. De grote, cylindrische pijpvormige structuren doorsnijden laag-parallell e, calcietgecementeerde zandsteenlagen en -concreties die kenmerkend zij n voor de Dikilitash Formatie. In een derde studie werd hun oorsprong en vorming onderzocht met speciale aandacht voor hun diagenetische evoluti e en de vorming van specifieke aderstructuren die deze lagen doorsnijden . Een sedimentologische en petrografische studie werd uitgevoerd in de B eloslav-groeve waar het bijna volledige pakket van de Dikilitash-zanden in ontsluiting is (40 m). De calcietgecementeerde lagen komen overeen me t hardground-horizonten, stormafzettingen, transgressieve afzettingen en bioclastaccumulaties ten gevolge van golfherwerking. Na een eerste ma rien calcietcement, migreerden 13C-arme, methaanhoudende fluïda doorheen de sedimenten en veroorzaakten een verdere cementatie van deze bioclast rijke lagen. Op sommige plaatsen werden de gassen echter vastgehouden on der grotere bioclasten en creëerden zij keystone-achtige holtes die da aropvolgend werden gecementeerd. De progressieve lithificatie van de zan dsteenlagen verhinderde echter steeds meer dat de gashoudende fluïda opw aarts konden migreren. Als gevolg daarvan werden verschillende lateraal- continue zandsteenlagen gebreccieerd en vormden zich kleine, 13C-arme ca lcietgecementeerde zandintrusies. Volgend op de vorming van deze laatste structuren, vond herhaaldelijke fracturatie plaats waarbij telkens opni euw nieuwe paden voor fluïdamigratie en aderstructuren werden gevormd. D aarenboven vormden zich multifase, micrietisch tot microsparietisch, cal cietgecementeerde aders. Hun interne, gebande structuur wijst eveneens o p herhaaldelijke fracturatie, fluïdamigratie en cementatie. Er zijn geen indicaties dat methaanhoudende fluïda hierbij betrokken zouden zijn gew eest. Hun vorming werd toegewezen aan seismisch geïnduceerde hydraulisch e fracturatie. Deze aders kunnen daarom duiden op een periode van tekton ische activiteit in het studiegebied, tijdens de migratie van methaanhou dende fluïda. In een vierde studie werden de nucleatie en groei van opmerkelijke, mill imeter- tot decimeter-diameter sferoïdale zandsteenconcreties en grapes tone-achtige structuren onderzocht. In tegenstelling tot de pijpvormige structuren ontwikkelden deze sferoïdale concreties zich nabij de zeebod em tijdens het vroeg-Eoceen. Hun voorkomen kan daarom vermoedelijk besch ouwd worden als een indicatie voor periodes waarin methaanhoudende fluïd a het sediment-water contact bereikten. Gebaseerd op hun microscopische textuur en hun anorganische en organische geochemische signaturen werd e en model voorgesteld voor hun vorming. Volgens dit model startte de prec ipitatie van 13C-arm, laag-magnesium calciet vermoedelijk simultaan, in verscheidene nucleatiecentra ten gevolge van de microbieel-gemedieerde o xidatie van methaan dat verschillende micro-omgevingen van calcietsupers aturatie creëerde nabij of aan de zeebodem (d13C waarden tot -47.5 V-PD B). De verdere concentrische groei rond deze nucleï vond plaats in de se dimentkolom waarbij telkens nieuwe cementlagen zich rond de concretieker n vormden. Deze cementlagen documenteerden variaties in de porïenfluïdas amenstelling. Er wordt aangenomen dat de groei van deze, concentrisch op gebouwde, sferoïdale concreties plaatsvond onder lokale omstandigheden v an zeer trage fluïdamigratie, waarbij het iontransport naar het precipit atieoppervlak hoofdzakelijk gebeurde door middel van diffusie. De verbre iding van grapestones, enkel langs be
Source: Lirias
Author: De Boever, Eva
Institution: KU Leuven
Language: Dutch
Subfield: Environmental Chemistry
Field: Environmental Science
Domain: Physical Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7018701645
