Het uitwerken en implementeren van een risicotaxatie- en risicomanagementbeleid in de Vlaamse justitiehuizen
Year: 2024
Type: article
Abstract: noodzaak om de werking van de justitiehuizen te optimaliseren en wetenschappelijk te onderbouwen met het oog op het beperken van het risico op recidive (Beleidsnota Justitie en Handhaving [2019][2020][2021][2022][2023][2024] 2019).Bijgevolg is de centrale vraag in dit onderzoeksrapport hoe we de recidivebeperkende werking van justitiehuizen kunnen optimaliseren.Recidivebeperkend werken moet gebaseerd zijn op het Risk-Need-Responsivity-model (hierna RNRmodel).Het werd door Andrews en Bonta ontwikkeld als een evidence-based benadering voor het ondersteunen van een re-integratietraject, en geniet tot op heden de meeste wetenschappelijke evidentie inzake recidivebeperkend werken.Het RNR-model benadrukt dat recidivebeperking gebaseerd moet zijn op een gepaste afstemming van interventies op het risiconiveau (Risk), de identificatie van en het inzetten in de supervisie, begeleiding en (eventuele) behandeling op criminogene noden (Need), en het adequaat afstemmen van de methodiek/interventies aan individuele kenmerken en omstandigheden van de betrokken persoon (Responsivity), teneinde de effectiviteit en efficiëntie van deze interventie(s) te verhogen.Dit rapport beschrijft het project dat de recidivebeperkende werking van de justitiehuizen tracht te optimaliseren en waarvan de belangrijkste uitgangspunten zijn beschreven in de visietekst van 9 juli 2021 gericht op de implementatie van een risicotaxatie-en risicomanagementbeleid in de Vlaamse justitiehuizen.In dit project dienden we rekening te houden met enkele beleidsbeslissingen die het project voorafgingen, met name de aanstelling van een centraal risicotaxatieteam dat belast is met het uitvoeren van risicotaxaties.Het rapport richt zich daarom op twee niveaus, namelijk op de rol van deze psychologen in het risicotaxatieteam, met vragen over de selectie van risicotaxatie-instrumenten, risicomanagement en de triage van dossiers enerzijds, en op de rol van justitieassistenten, met aandacht voor de integratie van RNR-principes in hun dagelijkse werkzaamheden, anderzijds.Dit rapport documenteert de genomen stoppen om de centrale doelstelling te bereiken en biedt concrete aanbevelingen voor een duurzame implementatie en optimalisatie van het recidivebeperkende beleid binnen de Vlaamse justitiehuizen. Risicotaxatie op het niveau van de psychologen van het risicotaxatieteam: een beslisboom en triagesystemenOm het risicotaxatieteam richtlijnen te bieden voor het bepalen van het meest geschikte risicotaxatieinstrument per delicttype, werd een beslisboom ontwikkeld.De risicotaxatie-instrumenten die zijn opgenomen in de beslisboom werden geselecteerd op basis van wetenschappelijke inzichten inzake de psychometrische kwaliteiten van het instrument (bv.de interbeoordelaarsbetrouwbaarheid en de predictieve validiteit), inhoudelijke criteria (bv.het type recidive dat het instrument inschat) en praktische overwegingen (bv.de duur van de afname, de toepasbaarheid in een reclasseringscontext en de beschikbaarheid van Nederlandstalige handleidingen).Voor een succesvolle implementatie van deze tool zijn tevens de beschikbare trainingen voor de geselecteerde instrumenten in kaart gebracht.De beslisboom is dynamisch en moet kunnen worden bijgewerkt met de meest recente wetenschappelijke inzichten inzake de psychometrische kwaliteiten van risicotaxatie-instrumenten en hun praktische toepassing.Omdat het team van tien psychologen niet in staat is om in elk dossier een risicotaxatie uit te voeren, werden daarnaast twee triagesystemen ontwikkeld: een systeem voor de selectie van de dossiers waarvan het indexdelict een zedendelict betreft (cf.triagesysteem zeden) en een systeem voor de selectie van dossiers waarvan het indexdelict een ander geweldsdelict betreft (cf.triagesysteem geweld).Vanwege het gebrek aan wetenschappelijke richtlijnen om te bepalen in welke dossiers risicotaxaties moeten worden afgenomen, werden voornamelijk pragmatische criteria ontwikkeld, zoals het type delict, het mandaat of de afwezigheid van een recente en raadpleegbare risicotaxatie van een andere instantie.In de toekomst moet worden onderzocht onder welke voorwaarden risicotaxatie breder kan worden ingezet binnen de context van de justitiehuizen. RNR-gericht werken op het niveau van de justitieassistenten: een format voor informatieverzameling en rapporteringGezien justitieassistenten tot dusver niet belast kunnen worden met het uitvoeren van risicotaxatie, maar recidivebeperkend werken wel een belangrijke beleidsdoelstelling is, werd een gestandaardiseerd format voor gestructureerde informatieverzameling en rapportering ontwikkeld.Bovendien leidt het gebruik ervan tot een systematische, uniforme en wetenschappelijk onderbouwde structurering van de informatieverzameling (vnl.gesprekken met de justitiabelen).Het format omvat de belangrijkste levensdomeinen waarvan de link met recidive wetenschappelijk werd aangetoond, namelijk geschiedenis van antisociaal gedrag, antisociale persoonlijkheidspatronen, HOOFDSTUK 2: EVIDENCE-BASED WERKEN IN DE RECLASSERING Zoals vermeld in Hoofdstuk 1 wordt het beleidsmatig noodzakelijk geacht te streven naar een evidencebased beleid binnen de Vlaamse justitiehuizen.Als eerder gesteld vertaalt dit zich in de implementatie van een risicotaxatie-en risicomanagementbeleid, waarbij tevens het bevorderen van een recidivebeperkende werkwijze van justitieassistenten centraal staat.Bijgevolg is het in eerste instantie belangrijk om het bestaande rehabilitatiekader en de kennis omtrent recidivebeperking binnen de reclassering, te exploreren.Gezien het RNR-model tot op heden de meeste wetenschappelijke evidentie kent en dit in de visietekst tevens het vertrekpunt vormde (Visietekst risicotaxatie en risicomanagement binnen de justitiehuizen, 2021), wordt dit model en diens principes in wat volgt uitgebreid toegelicht.en de organisatorische principes die de noodzaak aan ondersteuning door beleid en management onderschrijven (Bonta & Andrews, 2017, 153-160).
Author: Anna Vansteenkiste
Institution: Vrije Universiteit Brussel
Language: Dutch
Subfield: Sociology and Political Science
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7019554836