Year: 2021
Type: dissertation
Study design: Observational Study
Abstract: Bu araştırmada en az bir ya da daha fazla travmatik deneyimi bulunan yetişkin bireylerde, travma sonrası bilişler ve somatizasyon düzeyleri arasındaki ilişkide duygu yönetme becerileri ile olumsuz duygulanımın sıralı aracı rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Buna yönelik olarak travma sonrası bilişler, duygu yönetme becerileri ve olumsuz duygulanımın somatizasyon düzeyi üzerindeki doğrudan, dolaylı ve toplam etkileri test edilmiştir. Bu araştırmanın çalışma grubu uygun örneklem yöntemi ile oluşturulmuş olup, en az bir ya da daha fazla travmatik yaşam deneyimine sahip olma ölçütünü karşılayan 397 kadın, 94 erkek ve 3 herhangi bir cinsiyet belirtmeyen toplamda 494 katılımcı çalışma grubunu oluşturmaktadır. Bu araştırmada veriler 2020 Ağustos ayı içerisinde çevrimiçi formlar kullanılarak, gönüllülük ve gizlilik esasına göre toplanmıştır. Katılımcıların kişisel ve demografik bilgilerini elde etmek için araştırmacı tarafından geliştirilen Kişisel Bilgi Formu; katılımcıların travma deneyimlerini taramak için Foa, Cashman, Jaycox, and Perry (1997) tarafından geliştirilen, Işıklı (2006) tarafından Türkçe’ye uyarlanan Travma Sonrası Stres Tanı Ölçeği’nin 1. Bölümü; katılımcıların travma sonrası bilişlerini incelemek için Foa ve diğ. (1999) tarafından geliştirilen, Yetkiner (2010) tarafından Türkçe’ye uyarlanan Travma Sonrası Bilişler Ölçeği; katılımcıların duygu yönetme becerilerini ölçmek için Çeçen (2002) tarafından geliştirilen Duyguları Yönetme Becerileri Ölçeği; katılımcıların olumsuz duygulanım düzeyini belirlemek için Watson, Clark ve Tellegen (1988) tarafından geliştirililen ve Gençöz (2000) tarafından dilimize uyarlanan Pozitif ve Negatif Duygusallık Ölçeği; son olarak katılımcıların somatizasyon düzeyini belirlemek için Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri’nin (MMPI) Somatizasyon Bozukluğu ile ilgili maddeleri esas alınarak Dülgerler (2010) tarafından uyarlanan Somatizasyon Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmada veriler makro eklentili ve lisanslı SPSS 21 bilgisayar kullanılarak analiz edilmiştir. Veriler analiz öncesi normallik testlerinden geçirilerek, çalışmaya uygunluğu incelenmiş ve parametrik testler ile çalışmaya devam edilmesi uygun görülmüştür. Bu araştırmada yapılan fark testlerinden elde edilen bulgulara göre, travmatik bir deneyim sonrası erkekler kadınlara göre daha yüksek olumsuz biliş sergilemektedir. Gelir düzeyinin düşük olması ise travma sonrası olumsuz bilişler geliştirme ve somatizyon açısından risk faktörü olarak öne çıkmaktadır. Bu araştırmada yapılan yordayıcılık analizlerine göre travma sonrası bilişler, duygu yönetme becerilerini negatif yönde, olumsuz duygulanımı pozitif yönde ve somatizasyonu pozitif yönde ve anlamlı düzeyde; duygu yönetme becerileri, olumsuz duygulanım ve somatizasyonu negatif yönde ve anlamlı düzeyde; olumsuz duygulanım, somatizasyonu pozitif yönde ve anlamlı düzeyde yordamaktadır. Son olarak bu çalışmada yapılan aracılık analizlerine göre, travma sonrası bilişler ve somatizasyon arasında duygu yönetme becerileri ve olumsuz duygulanım değişkenlerinin tam aracı rolü olduğu bulgusu elde edilmiştir. Bu bulguya göre, travma sonrası olumsuz bilişler ve somatizasyon arasında duygu yönetme becerileri ve olumsuz duygulanım sıralı olarak modele girdiğinde, travma sonrası olumsuz bilişlerin somatizasyon üzerindeki istatistiksel yordayıcılığı anlamlılığını kaybetmekte, duygu yönetme becerileri ve olumsuz duygulanım, travma sonrası bilişler ve somatizasyon arasında tam aracı değişkenler olarak belirmektedir. Dolayısıyla bu çalışmada, travma sonrası olumsuz bilişlerin somatizasyon üzerinde duygu yönetme becerileri ve olumsuz duygulanımın sıralı aracılığı ile dolaylı bir etkisi var iken, doğrudan bir etkisinin ise olmadığı gözlenmektedir.
Author: Şenol, Alperen
Language: Turkish
Subfield: Clinical Psychology
Field: Psychology
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7025150568
