Vraagverlegenheid bij mantelzorgers
Year: 2017
Type: dissertation
Abstract: De Nederlandse zorgkosten zijn de laatste jaren onbetaalbaar geworden.Veel van de zorg wordt gedecentraliseerd en er wordt bezuinigd.Voor ouderen en langdurig zieken betekent dit dat ze langer thuis blijven wonen en eerst een beroep moeten doen op familie, vrienden, kennissen en vrijwilligers, of wel 'informele hulp' voordat ze formele, door de overheid betaalde zorg, krijgen.Uit onderzoek blijkt echter dat zorgvragers een groot sociaal netwerk kunnen hebben, maar daar om diverse redenen toch geen beroep op willen doen.Er worden in eerdere onderzoeken diverse redenen beschreven die verklaren waarom mensen toch geen hulp vragen.Zij willen anderen niet tot last zijn, schamen zich voor hun probleem of zijn bang hun zelfredzaamheid kwijt te raken.Met de bezuinigingen wordt de belasting voor mantelzorgers hoger, ook bij mantelzorgers kan er sprake zijn van vraagverlegenheid.Dit onderzoek heeft tot doel om te onderzoeken of er sprake is van vraagverlegenheid bij mantelzorgers, welke factoren deze vraagverlegenheid verklaren en of dit dezelfde zijn als bij hulpbehoevenden.Het onderzoek moet leiden tot aanbevelingen voor beleidsinterventies die de mate van vraagverlegenheid richting informele zorg en met name vrijwillige zorgondersteuners moeten verlagen.Uit het onderzoek is gebleken dat er inderdaad mantelzorgers met een hulpbehoefte zijn, die geen hulp vragen van zowel formele als informele hulpverlening.Een deel van de mantelzorgers ziet niet in dat zij de zorg beter kunnen delen.Ze denken niet vooruit en zijn onbekend met het hulpaanbod.De mantelzorgers die wel hulp zouden willen, voelen grotendeels dezelfde barrières om hulp te vragen als hulpbehoevenden.De oorzaken van vraagverlegenheid van hulpbehoevenden en mantelzorgers komen voor een groot deel overeen.Zowel hulpbehoevenden als mantelzorgers vinden gelijkheid en wederkerigheid belangrijk.Ze streven naar gelijkwaardigheid in relaties, als iemand helpt dan geeft dat een gevoel van schuld en onbalans.Privacy en (keuze)vrijheid werden ook door beide groepen belangrijk gevonden, al verkozen mantelzorgers over het algemeen de keuzevrijheid van hun naaste boven die van zichzelf.De mate van vraagverlegenheid hangt tevens samen met hoe mensen denken over zelfredzaamheid, wederkerigheid en de vanzelfsprekendheid van intergenerationele mantelzorg.Tot slot hebben onbekendheid met het hulp aanbod en bureaucratisme volgens het onderzoek ook invloed op vraagverlegenheid.Vraagverlegenheid bestaat bij mantelzorgers in het algemeen voor alle vormen van hulp, niet alleen voor hulp van vrijwillige mantelzorgondersteuners. Meerdere mantelzorgers gaven echter aan wel een hogere drempel te ervaren voor het vragen van hulp aan vrijwilligers.Dit komt doordat zij vrijwilligers niet geschikt achten om hen te ondersteunen bij de zorg voor hun naaste of doordat zij een negatief beeld hebben van vrijwilligers.De beleidsinterventies die geadviseerd worden om vraagverlegenheid te reduceren, zijn tweedelig.Naast een cultuuromslag, worden er een aantal concrete interventies aanbevolen die het direct makkelijker zouden moeten maken voor hulpbehoevenden en mantelzorgers om hulp te vragen. Inleiding AanleidingSinds 1972 stijgen de zorgkosten jaarlijks gemiddeld met 7 procent 1 .De uitgaven aan de langdurige zorg namen sinds 2004 met 40 procent toe tot 29,5 miljard euro in 2013.Dit komt overeen met bijna 5 procent van het bruto binnenlands product.Hiermee liggen de uitgaven van de langdurige zorg boven de uitgaven aan de medisch specialistische ziekenhuiszorg van 24,8 miljard (CBS, 2014: 71).Ouderen of mensen met een langdurige ziekte of handicap ontvingen tot 2015 zorg vanuit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ).Hoeveel zorg zij nodig hadden en hoeveel geld een intramurale instelling ontving voor een cliënt hing af van het zorgzwaartepakket (ZZP) van de cliënt.Een zorgvrager met ZZP 1 heeft minder zorg nodig dan een zorgvrager met ZZP 9.In het begrotingsakkoord van 2013 kondigde de regering maatregelen aan om de kosten in de langdurige zorg te drukken.Per 1 januari 2015 krijgen zorgvragers met een licht zorgzwaartepakket (ZZP 1 t/m 3) geen indicatie meer voor intramurale zorg.In 2016 geldt dit ook voor alle cliënten met ZZP 4. Dit betekent dat zorgvragers langer thuis moeten wonen met ondersteuning van extramurale zorg, zoals thuiszorg voor de persoonlijke verzorging en huishoudelijke hulp.Daarbij besluit de regering om de extramurale zorg te decentraliseren en onder te brengen bij de gemeenten in de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).De intramurale zorg die blijft bestaan voor mensen met een zorgzwaartepakket 5 of hoger blijft bij het rijk maar wordt ondergebracht in de Wet langdurige zorg (Wlz) 2 .De overheid probeert met meer marktwerking in de zorg en decentralisatie de kosten te drukken.Een centraal aanbod-gestuurd zorgstelsel, waarbij er genoeg aanbod was van allerlei soorten door de overheid georganiseerde hulp moet overgaan in een decentraal vraaggestuurd zorgstelsel (Linders, 2007), waarbij gemeenten heel specifiek alleen die zorg moeten gaan leveren waar de meeste behoefte voor is.Van gemeenten wordt verwacht dat zij de ondersteuning met een beperkter budget kunnen uitvoeren dan de rijksoverheid door een groter beroep te doen op de eigen mogelijkheden van mensen en hun sociale netwerk en door algemene en maatwerkvoorzieningen te gebruiken (De Klerk, De Boer, Kooiker, Plaisir & Schyns, 2014).Voor ouderen en langdurig zieken betekenen deze twee wijzigingen dat ze langer thuis blijven wonen en eerst een beroep moeten doen op familie, vrienden, kennissen en vrijwilligers, of wel 'informele hulp'.Dit houdt een verschuiving in van formele naar informele zorg.Formele zorg wordt gedefinieerd als professionele publiek gefinancierde zorg en onder informele zorg wordt mantelzorg en zorg door vrijwilligers verstaan (De Boer & De Klerk, 2013: 10).Er is meer aanbod dan vraag in de informele zorgsector, zowel Linders (2010) als De Boer (2007) als Steyaerts en Kwekkeboom (2012) concludeerden dit in hun onderzoek.In tegenstelling tot wat er mogelijk verwacht wordt, geven veel mensen aan dat zij bereid zijn te helpen als dat nodig is met klusjes, boodschappen of administratie.De overheid gaat door deze onderzoeken uit van een groot potentieel aan informele hulp in de vorm van mantelzorg 1 http://statline.
Author: Schaik,Theanne van
Language: Dutch
Subfield: Sociology and Political Science
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7044156632
