Year: 2016
Type: report
Abstract: De Nederlandse Voedsel-en Warenautoriteit (NVWA) ziet toe op veilig voedsel, veilige producten, gezonde dieren en gezonde planten.De NVWA controleert hiervoor diervoeders, levensmiddelen en consumentenproducten op de aanwezigheid van mogelijke gevaren voor dierlijke en menselijke gezondheid.Om haar activiteiten te kunnen prioriteren, volgens (EG) 882/2004, past de NVWA een risicogebaseerde controle toe, gericht op de belangrijkste voedselveiligheidsgevaren.Het doel van de huidige studie was om de mogelijke chemische en fysische gevaren in de zuivelketen te inventariseren, van boer-tot-bord en de mogelijke gezondheidseffecten van de belangrijkste chemische gevaren te evalueren.Verder zijn interventiemaatregelen bestudeerd die de aanwezigheid van deze gevaren kunnen terugdringen.Bovendien zijn de drivers en trends onderzocht die effect kunnen hebben op de voedselveiligheid in de zuivelketen in de toekomst.Hiervoor is een wetenschappelijke literatuurstudie uitgevoerd, zijn datasets (Nederlandse monitoringsgegevens en RASFF) geanalyseerd en zijn experts geraadpleegd.De focus was op melkproductie door koeien, maar geiten en schapen werden ook meegenomen indien er literatuurgegevens beschikbaar waren.De resultaten lieten zien dat er een breed scala aan chemische en fysische gevaren kan voorkomen in de zuivelketen en dat de meeste informatie beschikbaar was voor melk geproduceerd door koeien.Er wordt daarom aanbevolen onderzoeksbudget beschikbaar te stellen om informatie over chemische en fysische gevaren in geiten-en schapenmelk te verkrijgen.De volumes die geproduceerd worden door geiten en schapen zijn echter een fractie van de totale melkproductie in Nederland.De meeste chemische gevaren worden op de boerderij geïntroduceerd, waar de melk besmet kan worden via inname van besmet krachtvoer of kuilvoer, door grazen op besmet land, door toediening van diergeneesmiddelen of door onjuist gebruik van reinigings-en desinfectiemiddelen.Chemische gevaren die kunnen voorkomen in kuilvoer zijn natuurlijke toxines zoals mycotoxines en planttoxines, terwijl krachtvoer besmet kan zijn met mycotoxines, pesticides, persistente organische verbindingen en zware metalen, afhankelijke van de herkomst en het productieproces van de ingrediënten.Verdere verwerking van melk op de boerderij of in de fabriek heeft over het algemeen geen effect op contaminanten die reeds aanwezig zijn in de melk.In sommige gevallen kunnen contaminanten echter verder geconcentreerd worden, bijvoorbeeld bij de productie van melkpoeder, waardoor hogere concentratie van contaminanten in het eindproduct aanwezig kunnen zijn.Organische verbindingen zoals dioxines en PCB's zijn vetoplosbaar en hopen op in boter, die meestal voor 80% uit vet bestaat.Gevaren kunnen verder geïntroduceerd worden door het gebruik van ingrediënten of via reinigings-en desinfectiemiddelen.Fysische gevaren worden geïntroduceerd via ingrediënten die tijdens de productie gebruikt worden (stenen, stokjes en glas door gebruik van fruit en granen), door verpakkingsmateriaal (papier, plastic en glas) en/of via de procesapparatuur zelf (bijvoorbeeld ijzervijlsel of stukjes van rubberafdichtingen).Op basis van literatuurreview, monitoringsdata en expertkennis werden de volgende chemische gevaren als belangrijkst gezien: aflatoxine M 1 , omgevingscontaminanten (voornamelijk dioxines en dioxine-achtige verbindingen) en residuen van diergeneesmiddelen.Metaal en plastic deeltjes werden gezien als belangrijkste fysische gevaren.Chemische gevaren zijn echter belangrijker dan fysische gevaren aangezien het risico voor de volksgezondheid groter is en fysische gevaren makkelijker kunnen worden voorkomen.Chemische gevaren kunnen voorkómen worden door de toepassing van kwaliteitssystemen zoals GLOBAL GAP (Good Agricultural Practices) op de boerderij en HACCP (Hazard Analysis Critical Control Points) voor de melkverwerking.Bovendien zijn de meeste boeren in Nederland gecertificeerd via het KKM (Keten Kwaliteit Melk)-systeem.Boeren die gietenmelk produceren volgen vergelijkbare protocollen die beschreven zijn in het Handboek KwaliGeit.Deze systemen beschrijven verschillende criteria en maatregelen die bijdragen aan de productie van veilige melk van een hoge kwaliteit.RIKILT report 2016.003| 7Om het huidige hoge niveau van voedselveiligheid te kunnen blijven handhaven, moeten kwaliteitssystemen rekening houden met toekomstige ontwikkelingen.De belangrijkste drivers die een effect kunnen hebben op voedselveiligheid zijn de wereldeconomie en -handel en klimaatverandering.Verdere globalisering kan de transparantie in de zuivelketen, en met name in de diervoedersector, belemmeren.Hierdoor kan voedselfraude toenemen.Klimaatverandering kan een effect hebben op de aanwezigheid van aflatoxine M 1 in melk, op het voorkomen van dierziektes (en als gevolg daarvan het gebruik van diergeneesmiddelen) en de aanwezigheid van planttoxines.De belangrijkste ontwikkeling in de nabije toekomst is het wegvallen van het melkquotum dat zorgt voor verdere intensifiëring van de zuivelketen en een toename in melkvolumes in Nederland.Dit kan een gunstig effect hebben op voedselveiligheid, aangezien boeren zullen gaan investeren in hun boerderij en ze zich meer bewust zijn van mogelijke voedselveiligheidsgevaren. Aan de andere kant betekent een grotere veestapel dat er een grotere kans is op het optreden van dierziektes en als gevolg daarvan meer gebruik van diergeneesmiddelen.Het wegvallen van het melkquotum heeft ook een effect op de zuivelverwerking, waarbij verwacht wordt dat de productie van langhoudbare zuivelproducten (voornamelijk melkpoeder) in Nederland zal toenemen, wat zal zorgen voor een toename in exportvolumes.Meer productie kan ook leiden tot een druk op de markt van diervoeders, wat gevolgen kan hebben voor de kwaliteit en veiligheid van deze producten.Aangezien de meeste chemische gevaren op de boerderijfase geïntroduceerd worden, veelal via het voer, en toekomstige ontwikkelingen gevolgen kunnen hebben voor het aanbod aan kwalitatief hoogwaardige diervoeders, wordt geadviseerd om de monitoring te richten op de boerderijfase en dan met name de diervoedersector.Op de boerderij leidt de toenemende aandacht voor duurzaamheid en dierenwelzijn tot aanpassingen in het productieproces.Het is van belang de gevolgen hiervan op de voedselveiligheid goed in de gaten te houden.Om het huidige hoge niveau van voedselveiligheid in de zuivelketen te kunnen blijven handhaven, moeten de verdere stappen in de keten niet vergeten worden en zou er een basisniveau aan inspecties georganiseerd moeten worden voor de verdere processtappen in de zuivelketen.Verder zou er meer gemonitord kunnen worden op producten van buiten de EU, met name op diergeneesmiddelen en aflatoxine M 1 , aangezien deze stoffen boven de wettelijke limiet gerapporteerd zijn in de RASFF database.
Authors: van Asselt, E.D., Marvin, H.J.P., Boon, P.E., Swanenburg, M., Zeilmaker, M., Mengelers, M.J.B., van der Fels-Klerx, H.J.
Language: English
Subfield: Food Science
Domain: Life Sciences
SDG: Zero hunger
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7045702600
