Work

Osobowościowe uwarunkowania uzdolnień artystycznych na przykładzie plastyki

Year: 1991
Type: article
Abstract: Personality Conditions of Artistic Abilities as Exemplified by Fine ArtsNURT PSYCHOPATOLOGICZNY BADAŃ NAD OSOBOWOŚCIĄ LUDZI TWÓRCZYCH NA PODSTAWIE METODY BIOGRAFICZNEJ Równolegle do koncepcji intelektualnej, ale niezależnie od niej rozwijał się drugi nurt badań nad zdolnościami.Były to badania nad osobowością ludzi twórczych.Tak się złożyło, że wśród jednostek uznanych za twórcze analizowa no między innymi ludzi uprawiających twórczość plastyczną (malarzy, rzeź biarzy, architektów).Na ogół byli to ludzie wybitni, parający się twórczością plastyczną profesjonalnie.Psychologię refleksyjną interesował fenomen twór czości artystycznej w kategoriach ogólnych, bez konkretnego powiązania rezultatów twórczości ze zdolnościami, gdyż twórczość utożsamiana była z siłami sprawczymi o charakterze irracjonalnym, a jeżeli szukano dla niej wewnętrznego źródła w świadomości -to była to świadomość zaburzona.Jako pierwszy myśl taką zanotował Arystoteles.Pisał on: "Żaden wielki umysł nie był wolny od domieszki obłędu" (L.Loewenfeld 1909, s. 10), dalej zaś notował: "Sławni poeci, artyści, mężowie stanu cierpią często na melancholię albo obłęd, jak np.Ajax, ale i w naszych czasach spotykamy takie usposobienie u Sokratesa, Empedoklesa, Platona i wielu innych" (E.Kretschmer 1938, s. 15).Podobnie pisał Diderot, "iż milkliwi i melancholijni ludzie zawdzięczają swoją bystrość, a nawet boskość spostrzegania, jakie w nich podziwiamy, jedynie chwilowym zaburzeniom ich maszyny, dzięki czemu wpadają niekiedy na myśli wzniosłe, kiedy indziej znowu na szalone.Jakże więc blisko sąsiadują ze sobą geniusz i obłęd.Jednego pętamy i zamykamy, drugiemu wznosimy pomniki" (Kretsch mer 1938, s. 16).Podobnie sądzili Goethe, Nietzsche i Schopenhauer twierdząc, że geniusz jest bliższy obłędu niż przeciętny inteligent.Róża Popek W połowie XIX wieku psychiatra Moreau de Tours stwierdził, na podstawie dość licznego materiału empirycznego "że zasadnicze warunki wielkich zdolno ści umysłowych są identyczne z warunkami powstawania obłędu (Loewenfeld 1909, s. 11).W ten sposób został przygotowany grunt do poglądów włoskiego neurologa Lombroso, który w swoich dziełach Człowiek genialny i Geniusz i obłąkanie zebrał bardzo obszerny materiał dotyczący cech psychopatologicznych ludzi genialnych.Badając chorych psychicznie stwierdził, że wielu z nich wykazuje w wąskich dziedzinach niekiedy wybitne zdolności.Mimo że w założe niu przyjmował on, iż obłęd jest nierozerwalną właściwością wybitnych artys tów, to w opisie przytaczał twórców, którzy są dzisiaj historii sztuki nieznani.Prócz tego opisywał przypadki specjalnie dobierane do swojego założenia.Pisał on "iż jednak częściej zdarza się, że pod wpływem obłąkania zostają malarzami ludzie, którzy nie brali przedtem do ręki pędzla, aniżeli wzmaga się talent artystów podeszłych" (Lombroso 1987, s. 194).Fakt ten potwierdza obecnie wielu badaczy, którzy uważają, że ludzie obojętni wcześniej wobec sztuki w czasie choroby zaczynają rysować i malować, tak jakby ekspresja plastyczna (wizualna) stawała się dla nich ostatnią nicią kontaktu i porozumienia z otaczającą rzeczywistością społeczną (E. A. Wacznadze 1972, 1975).Mimo popełnienia przez Lombroso istotnych błędów metodologicznych w procedurze prowadzo nych badań empirycznych, trzeba przyznać, że z wieloma uogólnieniami wypada się zgodzić.Pisze on że "choroba często rozwijajak to widzieliśmy na przykładzie geniuszów i genialnych szaleńcóworyginalność pomysłów [...] ponieważ pozbawiona hamulców ich wyobraźnia tworzy takie obrazy, jakich przeląkłby się umysł wyrachowany z obawy posądzenia o absurd lub brak logiki" (Lombroso 1987, s. 196).Rację ma także Lombroso, gdy pisze o wpływie wzburzonej emocjonalności na formę wytworów plastycznych.W klasyfikacji patologii na podstawie formy artystycznej, czyni on jednak wiele uproszczeń i subiektywnych interpretacji.Z podanych przykładów wynika, że w sztukach plastycznych "za normalną" uznawał jedynie sztukę realistyczną.Toteż wszelkie przypadki odstępstwa od realistycznego, a nawet lokalnego koloru, klasyfikował jako przejawy patologii.To samo dotyczy deformacji formy.Wychodząc z tego punktu widzenia, za twórczość patologiczną należałoby uznać dzieła H. Boscha, P. Bruegla, F. Goi, a w naszych czasach wiele kierunków sztuki współczesnej, głównie surrealizm.Ponieważ poglądy te związane były najbardziej z charakterystyką wybitnych artystów, stąd Loewenfeld analizując biografie ludzi wybitnych, twórców plastyki położył główny nacisk na wyświetlenie tego problemu.Stwierdził on, że melancholie artystów nie mają nic wspólnego z obłędem, mimo że wykazują takie podobieństwa.Zdarzające się niekiedy "fobie" powodowane są cechami wro dzonymi lub alkoholizmem, nadmierną pracą, załamaniem i brakiem sukcesów, odrzuceniem społecznym, rozwiązłością w stosunkach płciowych bądź nędzą materialną.Jeżeli artysta jest obdarzony silną wolą i odpornością psychiczną
Language: Polish
Field: Psychology
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7051415411
FWCI:
Cites: 11
Cited by:
Related to: 10