Otizmli çocukların tıbbi tanılama süreçlerine ilişkin ailelerin ve tanılamada görev alan uzman doktorların görüşlerinin incelenmesi
Year: 2015
Type: dissertation
Abstract: Bu çalışmada, İstanbul İline bağlı hastanelerde tıbbi tanılamada görev yapan uzman doktorlar ve bu hastanelerde otizm tanısı almış olan çocukların aileleriyle tıbbi tanılama süreci konusunda görüşmeler gerçekleştirip, mevcut durumun betimlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2013–2014 yılında hastanelerde otizm tanısı alan 10 çocuk ailesi ve bu çocukların tıbbi tanılamasında görev yapan 12 uzman doktorlar oluşturmaktadır. Uzman doktorların ve otizmli çocukların ailelerinin tanılamaya yönelik görüşlerinin belirlenmesinde, nitel araştırma yaklaşımına dayalı yarı yapılandırılmış görüşme yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmadan elde edilen bulgular, otizm tanısı almış olan çocukların ailelerinin ve bu çocukların tıbbi tanılamasında görev yapan uzman doktorların tanılamaya yönelik görüşleri olmak üzere iki başlık altında özetlenmiştir. Otizmli çocukların aileleriyle yapılan görüşmelerde, ailelerin tamamı göz kontağı kurmama, konuşamama veya konuşmada gecikme, adıyla seslenildiğinde dönüp bakmama, kalabalığa karışmak istememe, oyunlara katılmaktan ziyade yalnız başına oyunları tercih etme veya oyun oynamama, kendi etrafında dönme gibi davranışlardan birkaçını sergilediğini ve bu yüzden çocuklarında otizm şüphesini 18 ile 42 ay arasında fark ettiklerini dile getirmişlerdir. Ailelerin yarısı (N=5), otizmli çocuklarının sergilediği bu davranışlardan dolayı çocuk doktoruna başvururken, üç aile çocuk psikiyatristine, iki aile ise, psikolog ve pedagoga gittiğini ifade etmiştir. Ancak, çocuk doktoruna, psikoloğa ve pedagoga giden aileler, sözü edilen uzmanlar tarafından yapılan ön değerlendirmeden sonra tıbbi tanılama için çocuk psikiyatristine yönlendirildikleri yönünde görüş bildirmişlerdir. Ailelerin tamamı, tıbbi tanılamada ElektroEnsefaloGrafi (EEG), Manyetik Rezonans Görüntüleme (MR), kan tahlili ile çocuklarının muayeneden geçirildiğini dile getirmişlerdir. EEG, MR ve kan tahliline ek olarak kullanılan değerlendirme araçlarına bakıldığında, üç aile çocuklarına gelişim testleri (Denver, Ankara Gelişim Tarama Envanteri vb.) uygulandığını dile getirirken, dört aile çocuklarının kısa süreli olarak oyun ortamında gözlenerek değerlendirildiğini ifade etmişlerdir. Dolayısıyla, tıbbi tanılamada çocuklarının tanılama ölçekleri kullanılmadan tanılandığı ailelerin görüşlerinden anlaşılmaktadır. Otizmli çocuk ailelerinin tamamı, tıbbi tanılama sonrasında çocuklarının özel eğitime yönlendirildiğini dile getirirken, dört aile özel eğitimin yanı sıra çocuklarına ilaç tedavisinin uygulandığını dile getirmiştir. Ancak, bu dört aileden yalnızca iki tanesi verilen ilaç tedavisi uyguladığını açıklamıştır. Ayıca, ailelerin nerdeyse tamamı (N=9) ise, özel eğitimin yanı sıra çocuklarının normal çocukların devam ettiği eğitim kurumlarına yönlendirildiğini dile getirirken, bir aile konuşma terapisine yönlendirildiğini söylemiştir. İki aile ise, kaynaştırma ve özel eğitimin yanı sıra bilimsel dayanaklı olmayan uygulamalardan refleksolojiye yönlendirildiğini ifade etmiştir. Son olarak, aileler tıbbi tanılamanın çok kısa sürede ve çocuklarının farklı ortamlarda tanılanmadan tanılandıklarını, tanılama sonrasında çocuklarının yerleştiği eğitim ortamlarında dışlandıklarını ve özel eğitim dışındaki destek özel eğitim hizmetlerinin (duyu bütünlemesi, konuşma terapisi) pahalı olduğunu açıklamışlardır. Tıbbi tanılamada görev yapan uzman doktorlarla yapılan görüşmelerde elde edilen bulgular incelendiğinde, uzman doktorların tamamı (N=12) ailelerin göz teması, iletişim eksikliği, konuşma sorunu, seslenildiğinde bakmama, oyun oynamama veya oyuna katılmama, davranış problemi sergileme gibi durumlardan dolayı ailelerinin doğrudan başvurularının yanı sıra çocuk doktorları, kreşler, ana-okullarında çalışan öğretmen, pedagog veya psikologlar tarafından kendilerine yönlendirildiklerini dile getirmişlerdir. Uzman doktorların tıbbi tanılamaya ayırdıkları süre ve tanılamada kullandıkları değerlendirme araçlarına yönelik görüşleri incelendiğinde, uzman doktorların tanılamaya ortalama 24 dakika (ranj: 1 dakika-60 dakika arasında) süre ayırdıkları ve tanılamada tarama testi (Denver, Değiştirilmiş Erken Çocukluk Dönemi Otizm Tarama Ölçeği [M-CHAT]) gelişim ölçekleri (Ankara Gelişim Tarama Envanteri [AGTE]) veya Amerikan Psikiyatri Birliği'nce düzenlenen Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabındaki (TheDiagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders; DSM) kriterler dikkate alınarak otizmli çocukları tanılandıkları belirlenmiştir. Uzman doktorların tıbbi tanılama sonrasında otizmli çocuklara ve ailelerine sağlanan tıbbi ve eğitsel hizmetlere ilişkin görüşlerine bakıldığında, uzman doktorların neredeyse tamamı (N=11) aileleri otizm konusunda bilgilendirdikten sonra, özel eğitime yönlendirdiklerini dile getirmişlerdir. Bazı uzman doktorlar (N=4), problem davranış sergileyen veya öfke nöbeti geçiren çocuklara ilaç tedavisi uyguladığını dile getirirken, bir uzman doktor çocuğun kreşe ve ailenin ise, psikolojik destek için ilgili uzmana yönlendirildiğini dile getirmiştir. Bazı doktorlar (N=3) ise, tanılama yapıldıktan sonra ilk 1 ay veya 2-3 ay içinde otizmli çocuğun otizmine eşlik eden durumların olup olmadığını veya çocuğun herhangi bir ilerleme kaydedip etmediğini görmek için tıbbi açıdan çocuğu takip ettiklerini açıklamışlardır. Öte yandan bir uzman doktor biyo (tıbbi tetkikler), psiko (aileye psikolojik destek), sosyal (çocuğun sosyal gelişimi) açıdan otizmli çocuklara ve ailelere tıbbi ve eğitsel yönlendirmenin yapıldığını dile getirmiştir. Son olarak, uzman doktorlar; (1) tıbbi tanılamaya ayrılan sürenin yetersizliği, (2) tanılamada biyolojik bir markerin olmaması,(3) nöro-motor gelişim açıdan çocuğun gelişiminin takip edilmemesi, (4) devletin otizmli çocuklara sağladığı özel eğitim hizmetlerinin yetersiz olması, (5) otizm konusunda eğitim hizmeti veren vakıfların eğitimi ticari hale getirmeleri, (6) ailelerin otizm konusunda yeterince bilgilendirilmemesi gibi bazı sorunların tanılama sırasında veya sonrasında yaşandığını açıklamışlardır. Araştırma bulguları bir bütün olarak ele alındığında, otizmli çocukların tıbbi tanılama süreçlerinde; M-CHAT, Denver gibi tarama araçlarının kullanılması, tanılamaya ortalama 24 dakika süre ayrılması, özel eğitim dışındaki destek özel eğitim hizmetlerinin (duyu bütünlemesi, konuşma terapisi) maliyetinin yüksek olması vb. önemli bazı eksikliklerin olduğu görülmektedir. Tanılama süreçlerinde görülen bu eksikliklerin, gerek tanılama hizmetlerinin etkililiğine gerekse tanılama sonrası sağlanan tıbbi ve eğitsel hizmetleri olumsuz yönde etkilemektedir. Ayrıca, otizmli çocuklarının değerlendirilmesinde yalnızca tıbbi tetkikler, AGTE gibi gelişim ölçekleri veya tarama (Denver, M-CHAT) testleri ile değerlendirilmiş olmaları Türkiye’de otizmin yaygınlığı konusunda kuşkulara neden olabileceği düşünülmektedir.
Author: Karaaslan, Derya
Institution: Marmara University
Language: Turkish
Subfield: Cognitive Neuroscience
Field: Neuroscience
Domain: Life Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7060997839
