Türkiye’nin Karadeniz Bölgesi ve Trakya’daki Aedes albopictus ve Culex pipiens popülasyonlarında kanatlı Haemosporidian parazitlerin moleküler taranması ve genetik karakterizasyonu
Year: 2025
Type: conference-paper
Abstract: Amaç: Kanatlı haemosporidian parazitleri (Plasmodium, Haemoproteus, Leucocytozoon), dünyagenelinde geniş bir yayılıma sahip olup, kanatlı popülasyonları üzerinde önemli ekolojik ve sağlıketkileri bulunmaktadır. Türkiye'de, özellikle invaziv bir tür olan Aedes albopictus'un ve yaygın birvektör olan Culex pipiens'in bu parazitlerin döngüsündeki rolü yeterince aydınlatılamamıştır. Buçalışmanın amacı, Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi ve Trakya'da geniş bir coğrafi alanda örneklenenAe. albopictus ve Cx. pipiens popülasyonlarında kanatlı haemosporidian parazitlerinin molekülerprevalansını belirlemek, bu sivrisineklerin potansiyel vektörlük rollerini araştırmak ve tespitedilen parazitlerin genetik karakterizasyonunu yapmaktır.Yöntem: Çalışma, Türkiye'nin Karadeniz'e kıyısı olan ve Trakya'yı da kapsayan 15 ilde (Artvin,Rize, Trabzon, Giresun, Ordu, Samsun, Sinop, Bartın, Kastamonu, Düzce, Sakarya, İstanbul,Kırklareli, Edirne, Tekirdağ) yürütülmüştür. 2023-2024 sivrisinek sezonlarında Gravid AedesTuzakları (GAT) kullanılarak örneklemeler yapılmıştır. Toplanan 1173 Aedes albopictus ve 377 Culexpipiens dişi sivrisineğinden, tür bazında sırasıyla 240 ve 106 olmak üzere toplam 346 DNAhavuzunun tamamı analiz edilmiştir. Örneklerden genomik DNA (gDNA) izolasyonu yapılmış veoluşturulan tüm havuzlar, kanatlı haemosporidian parazitlerinin varlığını tespit etmek için nestedPCR yöntemi ile taranmıştır. Bu protokolde, ilk olarak Plasmodium, Haemoproteus ve Leucocytozooncinslerini genel olarak hedefleyen HaemNFI ve HaemNR3 primerleri kullanılmış; ardından, bu ilkPCR ürünleri kalıp olarak kullanılarak, Plasmodium/Haemoproteus türlerine özgü HaemF/HaemR2ve Leucocytozoon türlerine özgü HaemFL/HaemR2L primerleri ile ikinci bir PCR yapılmıştır. Pozitifbulunan örneklerde, parazitlerin genotipik tanımlaması için elde edilen amplikonlar Sanger dizileme yöntemi ile analiz edilmiştir. Elde edilen sekanslar MalAvi veritabanı kullanılaraktanımlanmıştır.Bulgular: Analiz edilen toplam 346 sivrisinek havuzunun 12'sinde (%3.47) kanatlı haemosporidianDNA'sı pozitif olarak saptanmıştır. Pozitiflikler yalnızca Artvin, Ordu ve Rize illerinde tespitedilmiş olup, diğer 12 ilde taranan örneklerin tamamı negatif bulunmuştur. Tür bazındadeğerlendirildiğinde, pozitiflik oranı Ae. albopictus için 240 havuzda 2 (%0.83) iken, Cx. pipiens için106 havuzda 10 (%9.43) olarak belirlenmiştir. Bu sonuç, bölgedeki parazit döngüsünde Cx.pipiens'in daha aktif bir rol oynadığını göstermektedir.• Artvin: 31 Ae. albopictus havuzundan ikisinde ve 16 Cx. pipiens havuzundan üçünde yaygınbir kanatlı paraziti olan Plasmodium vaughani (nesil: P_SYAT05) tespit edilmiştir.• Ordu: İncelenen 7 Cx. pipiens havuzunun ikisinde, kanatlı sıtmasının en önemlietkenlerinden biri olan Plasmodium relictum (nesil: P_SGS1) tanımlanmıştır.• Rize: 16 Cx. pipiens havuzunda yapılan analizlerde; iki havuzda P. vaughani (P_SYAT05),iki havuzda ise P. relictum (P_SGS1) ve bir havuzda dünya için yeni bir Plasmodium nesli(lineage) saptanmıştır. Bu yeni nesil (ERUKARPLAS12), filogenetik olarak Plasmodiummatutinum'a ait P_LINN1 nesline %99.79 oranında benzerlik göstermektedir.Sonuç: Bu çalışma, Türkiye’nin Karadeniz Bölgesi ve Trakya’yı kapsayan geniş bir coğrafyadayürütülen ilk kapsamlı vektör bazlı kanatlı haemosporidian taramasının sonuçlarını sunmaktadır.Bulgular, kanatlı Plasmodium türlerinin saptandığı aktif bulaşma odaklarının bölgesel olarak DoğuKaradeniz'de (Artvin, Rize, Ordu) yoğunlaştığını ve bu iller dışında kalan geniş bir alanda parazitDNA'sına rastlanmadığını göstermektedir. Hem invaziv Ae. albopictus'un hem de yerli Cx.pipiens'in bölgedeki Plasmodium türlerinin epidemiyolojisinde rol aldığı doğrulanmıştır. Dünya içinyeni bir Plasmodium neslinin keşfedilmesi, bölgenin henüz aydınlatılmamış bir parazit çeşitliliğineev sahipliği yaptığını ve bu tür araştırmaların parazitlerin evrimsel dinamiklerini anlamak içinkritik olduğunu ortaya koymaktadır. Bu veriler, gelecekteki vektör kontrol stratejileri ve yabanhayatı hastalıklarının izlenmesi için temel bir kaynak niteliğindedir.
Source: Erciyes University - AVESIS
Language: Turkish
Subfield: Parasitology
Field: Immunology and Microbiology
Domain: Life Sciences
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7132217726