Work

The effects of heatwaves on human health

Year: 2023
Type: dissertation
Abstract: Bu çalışmada Türkiye’de Sıcak Hava Dalgalarının (SHD) sayısındaki ve süresindeki uzun vadeli değişimleri incelenmiş ve bu sonuçlar kullanılarak SHD’lerin insan sağlığı üzerindeki etkilileri analiz edilmiştir. Öncelikle Türkiye’de meydana gelen SHD’lerin sayıları ve süreleri ile SHD’lerin sayılarını ve sürelerini kontrol eden sinoptik mekanizmalar birlikte incelemiştir. Bu amaçla 1960-2019 dönemi için Türkiye geneline homojen dağılmış 94 meteoroloji istasyonunun günlük maksimum sıcaklık (Tmax) kayıtları alınarak her yılın Mayıs-Eylül ayları arası analizler için kullanılmıştır. Sıcak hava dalgaları, günlük maksimum sıcaklıkların %90 dilimin üzerinde bulunan ve en az üç gün ve daha fazla devam eden sıcaklıklar olarak tanımlanmıştır. Bu tanım kullanılarak yapılan analiz sonuçlarına göre, SHD’lerin sayısında ve süresinde en fazla artışın son on yılda (2010-2019) meydana geldiği belirlenmiştir. SHD sayısındaki en fazla artış, Türkiye'nin kıyı bölgelerinde (sırasıyla 0,54, 0,46 ve 0,44 SHD sayısı/ on yıl ile Marmara, Ege ve Karadeniz bölgeleri) bulunmuştur. Özellikle Ege Bölgesi’nde, Asya yaz musonunun Orta Anadolu'ya kadar yayılması ve buna bağlı olarak doğudan gelen 850-hPa seviyesindeki (22ºC) yüksek sıcaklıklara sahip karasal yüzey rüzgârlarının Kuzey Afrika'dan Türkiye'nin batısına doğru uzandığı belirlenmiştir. Bu durum bulut örtüsünde anormal düşüşlere (uzun vadeli ortalamaya göre %70 azalma) neden olduğu için çok sayıda sıcak hava dalgası meydana gelmesine neden olmaktadır. Öte yandan, özellikle son yirmi yılda (2000-2019) Karadeniz üzerinde yer alan istasyonlarda SHD sürelerindeki artışlar meydana geldiği belirlenmiştir. Asya yaz musonunun Türkiye'nin kuzeydoğusuna doğru hareket etmesi, Karadeniz kıyılarına uzanan 850 hPa'da 18-22ºC aralığındaki sıcaklık bantları ve 500 hPa'da batı rüzgârlar, SHD sürelerinin uzamasına neden olan ana sinoptik koşullar olarak belirlenmiştir. Sıcak Hava Dalgaları (SHD) insan sağlığını olumsuz olarak etkileyen en önemli atmosferik olaylardan bir tanesidir. Bu nedenle bu çalışmada sıcaklık –sağlık ilişkisi de araştırılmıştır. Yapılan çalışmada SHD’lerin insan sağlığına etkilerini incelemek için Türkiye’nin en kuzeybatısında ve en güney batısında yer alan Edirne ili ile Fethiye seçilmiştir. Türkiye’nin Akdeniz bölgesi SHD’lerin sayısında en çok artışın meydana geldiği bölgelerden biri olduğu için, çalışma alanından biri olarak Fethiye seçilmiştir. Bu amaçla Fethiye’de 2019 yıllının 1 Mayıs-30 Eylül tarihleri arasında meydana gelen SHD’lerin insan sağlığına etkileri incelenmiştir. Yapılan çalışmada SHD’ler, günlük maksimum sıcaklıkların %90’lık eşik değerinin üzerinde art arda en az 3 gün veya daha fazla devam eden sıcaklıklar tanımlanmıştır. Bu tanım kullanılarak 2019 yılında uzunlukları sırasıyla 6, 7 ve 5 gün olan toplam 3 SHD (SHD 1, SHD 2 ve SHD 3) tespit edilmiştir. Bu SHD’lere, bitimlerinden itibaren üçer günlük gecikmeler eklenmiştir ve uzunlukları sırasıyla 9, 10 ve 8 gün olmuştur. İstatistiksel analizlerde logaritmik Z testi yöntemi kullanılarak 3 gün gecikmeli SHD günlerindeki hastane verileri ile referans günlerindeki hastane verileri karşılaştırılmıştır. Referans verileri olarak 2014-2018 yılları arasındaki 5 yılın 1 Mayıs-30 Eylül tarihleri arasındaki hastane verileri kullanılmıştır. Sonuç olarak 2019 yılında meydana gelen 3 SHD’de, hastane başvurularında SHD 1, SHD 2 ve SHD 3’te elde edilen Risk oran (RR) değerleri ve anlamlılıkları sırasıyla 1.09 (95% CI: 1.06-1.12), 1.11 (95% CI: 1.08-1.14) ve 1.13 (95% CI: 1.09-1.16), (p<0.05) olarak bulunmuştur. Bu üç SHD süresince hastaneye toplamda 2524 ekstra başvuru yapıldığı tespit edilmiştir. SHD’lerin ölümler üzerindeki etkisi incelendiğinde ise SHD 1, SHD 2 ve SHD 3’te elde edilen RR değerleri ve anlamlılıkları sırasıyla 1.90 (95% CI: 1.04-3.46), 1.96 (95% CI: 1.03-3.75) ve 2.18 (95% CI: 1.13-4.20), (p<0.005) olarak bulunmuştur. Sonuç olarak 2019 yılında meydana gelen üç SHD’de toplam 22 ekstra ölüm meydana geldiği tespit edilmiştir. Meydana gelen ölümler yaşlara göre incelendiğinde en çok etkilen grubun %82 ile 65 yaş ve üzeri olduğu görülmüştür. Ölenlerin % 64’ünün erkek ve % 36’sının kadın olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlar Fethiye’de SHD’lerin insan sağlığını olumsuz olarak etkileyen en önemli doğal felaketlerden biri olduğunu göstermektedir. Sıcak hava dalgalarının insan sağlığına etkilerini belirlemek amacıyla ikinci çalışma alanı olarak Edirne seçilmiştir. Türkiye’nin kuzeybatısında yer alan Edirne şehrinde 2018 yılının Haziran, Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarında kaydedilen poliklinik kayıtları ve bu aylardaki günlük maksimum sıcaklıkları içeren atmosfer verileri temin edilmiştir. Analizlerde SHD, günlük maksimum sıcaklıkların %90 eşik değerinin üzerinde art arda en az 3 gün veya daha fazla devam eden sıcaklıklılar olarak tanımlanmıştır. Bu tanımla 30 Ağustos- 4 Eylül tarihleri arasında 6 günlük bir SHD tespit edilmiştir. Bu SHD’ye 3 günlük gecikmeler eklenerek uzunluğu 9 gün olmuştur. Analizlerde 6-29 Ağustos arasındaki poliklinik verileri ile 8 Eylül- 3 Ekim tarihleri arasındaki poliklinik verileri referans olarak kullanılmıştır. Analiz için logaritmik Z testi yöntemi kullanılmıştır ve SHD-sağlık ilişkisini gösteren risk oranı (RR) hesaplanmıştır. Yapılan çalışma sonucunda 9 günlük SHD ile hastane başvuruları arasındaki ilişkiyi gösteren RR 1.19 (95% CI: 1.17-1,21 p<0.05) olarak hesaplanmıştır ve toplamda 2557 ekstra hastane başvurusu gerçekleştiği tespit edilmiştir. Hastane başvuruları cinsiyete göre incelendiğinde; kadın hasta başvurularının erkeklere göre daha fazla olduğu görülmüştür. SHD esnasında kadın hasta başvurularındaki artışı gösteren RR 1.20 (95% CI: 1.17-1.23 p<0.05) olarak hesaplanmıştır. Başvurular yaşlara göre sınıflandırılarak <15,15-64 ve >65 olmak üzere üç gruba ayrılmıştır. Yapılan analizler sonucunda en fazla artışın çocuk (<15) yaş grubundaki hastalarda olduğu görülmüştür ve artışı gösteren RR değeri 1.33 (95% CI: 1.24-1.42 p<0.05) olarak hesaplanmıştır. Polikliniklerdeki hasta yoğunlukları incelendiğinde ise 1.36 (95% CI: 1.30-1.43 p<0.05) RR ile en çok hasta başvurusunun kardiyoloji polikliniğine yapıldığı belirlenmiştir. Çalışmanın sonuçları ileride SHD’lere karşı alınacak önlemlere yol gösterici olacaktır.
Institution: Marmara University
Language: Turkish
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7132413041
Cites: 138
Cited by:
Related to: 10