Rasyonel Lüks: Erken Cumhuri̇yet Türki̇yesi̇'nde Art Deco Ve Mekânsal Temsi̇l
Year: 2026
Type: article
Abstract: Bu çalışma, 20. yüzyılın ilk çeyreğinde modern tasarımın ana referans noktalarından biri haline gelen Art Deco üslubunun iç mekân ve mobilya tasarımı üzerindeki belirleyici etkilerini; tarihsel, kültürel ve estetik parametreler çerçevesinde incelemektedir. Art Deco’nun Fransa’daki doğuşu, 1925 Paris Sergisi ile kazandığı uluslararası tanınırlık ve bu sürecin Türkiye’nin Erken Cumhuriyet dönemindeki modernleşme hamleleriyle kurduğu yapısal ilişki araştırmanın temel odak noktasını oluşturmaktadır. Çalışmada üslubun morfolojik karakteri, malzeme kompozisyonu ve mekânsal organizasyon prensipleri; kamusal yapılardan konut tipolojilerine uzanan bir yelpazede analiz edilmiştir. Araştırmada tarihsel betimleme ve nitel analiz yöntemleri benimsenmiş; dönemsel mimari arşivler ve tasarımcı projeleri karşılaştırmalı okumaya tabi tutulmuştur. Türkiye özelinde Art Deco’nun yerel kültürel özelliklerle etkileşimi sonucu uğradığı sadeleşme ve yeniden üretim süreçleri tespit edilmiştir. Özellikle zanaatkârlık gelenekleri, yerli malzeme adaptasyonu ve sınıfsal temsiliyet dinamikleri bağlamında üslubun kazandığı özgün yorumlar literatür eşliğinde ortaya konmuştur. Ayrıca iç mekân kurgusunun merkezinde yer alan aksiyel yönlendirme, simetrik kompozisyon ve dramatik ışık organizasyonu gibi stratejilerin temsil gücü vurgulanmıştır. Bu doğrultuda çalışma, Türkiye özelinde Art Deco’nun salt estetik bir tercih veya ithal bir formlar bütünü olmadığını; aksine Erken Cumhuriyet'in çağdaş bir toplum yaratma vizyonunun stratejik bir mekânsal aygıtına dönüştüğünü ortaya koymaktadır. Makro ölçekteki anıtsal kamu yapılarından, kullanıcıyı yönlendiren disipline edici iç mekânlara ve yeni yaşam kültürünü simgeleyen mikro ölçekli mobilya tasarımlarına uzanan bu çok katmanlı analiz, üslubun sosyolojik ve ideolojik boyutunu gözler önüne sermektedir. Sonuç olarak araştırma, Türkiye'deki Art Deco deneyiminin dönemin politik hedefleri, değişen sınıf dinamikleri ve yerel zanaat imkânlarıyla yoğrularak iç mimarlık tarihinde nasıl özgün, yerelleşmiş ve rasyonel bir modernleşme sahnesi inşa ettiğini kapsamlı bir biçimde literatüre sunmaktadır.
Authors: CİCERALİ, Serra, SALBACAK, Salih
Institution: Fatih Sultan Mehmet Waqf University
Language: Turkish
Subfield: Conservation
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: hybrid
OpenAlex ID: W7155191142
FWCI:
Cites:
Cited by:
Related to: