Year: 2026
Type: article
Abstract: Kaşgarlı Mahmud’un 1074 yılında tamamladığı “Divânu Lugâti’t-Türk”, Türkhalk edebiyatının en eski anonim örneklerinden bazılarını içermektedir. AncakTürk topluluklarının daha köklü bir sözlü kültüre sahip olduğu düşünüldüğündebu eserde yer alan ürünlerin oluşumu için geniş bir alan bulabilmiş gelişmiş biredebiyatın ürünü oldukları açıktır. Doğal olarak bu eserde yer alanlardan çok dahaeski ürünlerin olması gerektiği anlaşılmaktadır. Nitekim bu türden ürünler,zaman zaman çeşitli keşiflerle kendini göstermektedir. Bu bağlamda tarihî Çinkaynakları, daha detaylı bir şekilde incelenmeye muhtaçtır. Tarihî Çin kaynaklarıincelendiğinde hâlihazırda bilinenlerin ötesinde, Türk kültürüne ait çok fazla veoldukça eski bazı edebî ürünlerin kaydedildiği görülecektir. Yapılan bu çalışmada,MS 546 yılında gerçekleşen bir olay vesilesiyle Proto-Türk topluluklarından Chileboyuna mensup bir askerî yönetici olan Hu-lü Jin (斛律金, Hú-lǜ Jīn)tarafından söylenen “Chi-le Türküsü (敕勒歌, Chì-lè Gē)” adlı halk şiiri,Türkçeye çevrilip incelenmiştir. Bu şiir parçasının hece ölçüsüne dayalı olduğu,sözlü icra geleneğiyle uyumlu özgün bir ezgiyle söylendiği, dörtlük nazımbirimiyle kurulmuş yalın fakat yoğun bir kompozisyon sunduğu anlaşılmaktadır.Şiirin lirik-pastoral karakteri; doğa ve gündelik yaşam unsurlarının somutimgelerle betimlenmesiyle ortaya çıkmakta, erken dönem Türk topluluklarınındoğayla kurduğu estetik ilişkiyi yansıtmaktadır. Nihayetinde bu çalışmaylabilinen en eski kaynaklardan daha gerilere gidilebildiği, Türk halk edebiyatınınbilinenden daha köklü olduğu ortaya konmak istenmiştir.
Author: Ramazan Volkan Çoban
Institution: Bursa Uludağ Üni̇versi̇tesi̇
Language: Turkish
Subfield: Language and Linguistics
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7155647132