Year: 2026
Type: article
Abstract: Bu çalışma, yapay zekânın hukuki kişiliği meselesini tarihsel, teorik ve normatif boyutlarıyla ele alarak hukuk öznesi kavramının dönüşümünü incelemektedir. Geleneksel hukuk anlayışında hukuki kişilik insan merkezli bir kategori olarak kabul edilse de tarihsel süreç bu kavramın sabit olmadığını göstermektedir. Roma hukukundan modern tüzel kişilik anlayışına uzanan gelişim, şirketler, vakıflar ve devlet gibi insan dışı varlıkların hukuk öznesi olarak kabul edilmesiyle hukuki kişiliğin normatif ve fonksiyonel bir statü olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda yapay zekâya hukuki kişilik tanınması, zorunlu değil, hukuk politikası tercihine bağlıdır. Çalışmada üç temel yaklaşım ele alınmaktadır: araç yaklaşımı, elektronik kişilik modeli ve dağıtılmış sorumluluk yaklaşımı. Araç yaklaşımı yapay zekâyı insan faaliyetlerinin bir uzantısı olarak görürken, elektronik kişilik sınırlı hukuki statü tanınmasını savunmakta; dağıtılmış sorumluluk ise üretici, geliştirici ve kullanıcı arasında sorumluluğu paylaşmayı önermektedir. Yapay zekâya hukuki kişilik tanınması tartışması, otonomi, bilinç, niyet ve ahlaki fail olma kapasitesi gibi felsefi kriterler üzerinden de değerlendirilmektedir. Mevcut sistemlerin bilinçten yoksun olması, tam hukuki kişilik tanınmasını tartışmalı kılmaktadır; ancak tüzel kişilik örneği işlevsel gerekçelerle yapay zekaya hukuki statü tanınabileceğini göstermektedir. Çalışma, organoid zekâ kavramını tartışmaya dahil ederek biyolojik ve yapay varlıklar arasındaki sınırları bulanıklaştırmakta ve hukukun klasik özne-nesne ayrımını yeniden düşünmeye zorlamaktadır. Sonuç olarak, yapay zekâya tam hukuki kişilik tanınması erken olsa da sınırlı ve fonksiyonel modellerin gelecekte gereklilik kazanabileceği savunulmaktadır.
Author: Gözde Tekmile Bilişli
Institution: Dicle University
Language: Turkish
Subfield: Law
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
Open Access status: hybrid
OpenAlex ID: W7160103348