Bi̇yoçeşi̇tli̇li̇ği̇n İnsan Haklari Perspekti̇fi̇nden Korunmasina İli̇şki̇n Bi̇r Değerlendi̇rme
Year: 2026
Type: article
Abstract: Genler, türler ve ekosistemler arasındaki çeşitliliği, genel anlamıyla Dünyadaki yaşam çeşitliliğini ifade eden biyoçeşitlilik, doğaya ve insanlığa sağladığı faydalar göz önüne alındığında, korunmasında hayatî menfaatler bulunan bir değerler bütünü oluşturmaktadır. Teşkil ettiği değerler bütünü bakımından biyoçeşitliliğin korunmasında da farklı anlayışlar öne sürülmektedir. Bu bağlamda çevrenin korunması genel boyutuyla, ekoloji merkezli ve içsel değeri esas alan yaklaşımlar olduğu gibi, daha insan merkezli açıyla, araçsal değeri ve biyoçeşitliliğin ekosistem hizmetleriyle birlikte insanlığa sağladığı faydaları ön plana alan yaklaşımlar da bulunmaktadır. Son zamanlarda biyoçeşitliliğin korunmasında, konuya insan hakları perspektifiyle yaklaşılması da tercih edilir olmuştur. Bu çerçevede, yaşanan gelişmeler ile birlikte birçok insan hakkının gerçekleşmesi ve bunlardan yararlanma bakımından gerekli ve/veya ön koşul olan biyoçeşitliliğin insan hakları boyutuyla korunması, değerlendirilmesi gereken konuların başında gelmektedir. Bu çalışmada da biyoçeşitliliğin korunması, insan hakları perspektifiyle ele alınacaktır. Biyoçeşitliliğin korunmasının düşünsel boyutu çerçevesinde, varlıksal ve araçsal değer göz önüne alınarak, ekoloji merkezli ve insan merkezli yaklaşımlar etrafında, konuya insan hakları penceresinden bakmanın anlamı, konumu ve önemi tartışılacaktır. Biyoçeşitliliğin korunmasının insanlık için önemi değerlendirilecek, insan hakları yaklaşımının, korumanın geleceğini hangi yönlerden nasıl şekillendirebileceği irdelenecektir. Hem geleneksel insan hakları ekseninde hem de bağlantılı ancak ayrı olarak, temiz, sağlıklı ve sürdürülebilir çevre hakkı ekseninde değerlendirmeler yapılacaktır. Nihayetinde çalışmada, özellikle, biyoçeşitliliğin kaybının temel insan hakları ile doğrudan ilişkisi olduğunun, biyoçeşitliliğin korunmasında çevre ve insan merkezli bakış açıları ile içsel ve araçsal değer anlayışların bağdaştırılabilir olduğunun ve koruma çerçevesinin geliştirilmesi için tek ve mutlak yolun ayrı bir hak olarak tanınma olmadığının, böyle bir gereklilik bulunmadığının altı çizilecektir. Bu bakımdan biyoçeşitliliğin, birçok temel insan hakkının gerçekleşmesi için hâlihazırda zaruri unsurlardan biri olduğu, bu haklar bakımından korunmasına odaklanılmasında, bu yönde bilinç ve farkındalığın arttırılmasında gösterilecek çabaların, aynı zamanda beraberinde koruma çerçevesini de geliştireceği; dolayısıyla ayrı bir hak olarak tanımayı beklemenin yerinde ve/veya gerekli olmayacağı vurgulanacaktır.
Author: İsmail Ataş
Institution: Dokuz Eylül University
Language: Turkish
Topic: Environmental law and policy
Subfield: Law
Field: Social Sciences
Domain: Social Sciences
SDG: Life on land
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7162094974