Year: 2026
Type: article
Abstract: Klasik Türk edebiyatı türlerinden olan siyasetnameler, padişah ve devlet adamlarına yol göstermek, tavsiyelerde bulunmak amacıyla kaleme alınmış eserlerdir. Siyasetnamelerde devlet yönetiminin temel ilkeleri, devlet başkanında bulunması gereken vasıflar, yönetimde dikkat edilmesi gereken hususlar, padişahın Allah’a ve halka karşı sorumlulukları gibi konular ele alınır. İslamiyet’teki din-devlet birlikteliğini esas alan siyasetname yazarları; adil, zulmetmeyen, liyakati esas alan, bilgili, cömert, tevazu sahibi yöneticilerin halkın huzurunun teminatı olduğunu ifade etmişlerdir. Osmanlı coğrafyasına tercüme eserlerle giren siyasetname türü, zaman içinde yetkin örnekler vererek padişah ve diğer devlet erkânına yol göstermiştir. Bu makalede öncelikle Nûh b. Mustafa tarafından telif edilen Bustân-ı Kuds ve Gülistân-ı Üns adlı hikâye mecmuası tanıtılmış, daha sonra mecmuadaki iki hikâye, içerdikleri siyasetname unsurları bağlamında incelenmiştir. Bahâeddin Nakşibend’den nakledilen ilk hikâyede, görevini dürüstçe yapıp Müslümanların meselelerini çözen bir yöneticinin makamında bulunmasının önemi vurgulanmıştır. Görevi bırakıp kendini ibadete veren yönetici, yaptığı işin önemini fark edip halka hizmet etmenin de bir ibadet olduğunu idrak etmiştir. İkinci hikâyede ise padişahın tüm devlet işlerini bir zahide bırakması ve bunun sonuçları anlatılır. Zahit, kendisine bırakılan yetkilerle güç zehirlenmesi yaşamış, makam hırsı ve kibirle yanlış hükümler vermeye başlamıştır. Sonunda verdiği yanlış hükümle bir masumun ölümüne sebep olan zahit, ihtirasının bedelini canıyla ödemiştir. Her iki hikâyede de devlet yöneticileri ve padişah için çıkarılacak dersler vardır. Devlet katında hizmet eden yöneticiler, işlerini adil ve dürüstçe yapmalı ve görevlerinde sebat ederek hizmetlerini sürdürmelidir. Padişahlar ise liyakate dikkat etmeli, devlet hizmetinde görevlendirdiği kişileri denetlemeyi ihmal etmemelidir. Padişahın memurlarına güvenip yönetimden elini çekmesi de olumsuz sonuçlara sebebiyet verecektir. Mesajların doğrudan verilmeyip tahkiye yoluyla hissettirildiği bu hikâyeler, siyasetname literatürüne farklı bir noktadan katkı sunmaktadır.
Author: Hiclal Demir
Institution: Hitit Üniversitesi
Language: Turkish
Subfield: Literature and Literary Theory
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: hybrid
OpenAlex ID: W7162291744