Feminist Bilimkurguda Toplumsal Cinsiyetin Yeniden İnşası: Melisa Parlak’ın Öyküleri Üzerine Söylem Analizi
Year: 2026
Type: article
Abstract: Bilimkurgu, gerçek dünyaya ilişkin sorunları alternatif evrenler, alternatif bir gelecek veya alternatif toplumlar üzerinden sorgulayan ve cinsiyet, sınıf, iktidar, güç, etik, kimlik, teknoloji vb. yapıları eleştirel biçimde yeniden düşünmeye olanak sağlayan güçlü anlatılardır. Ancak bilimkurgunun bu alternatif ve özgür evreninde bile, kadın karakterlere yüklenen rol ve sorumlulukların gerçek dünyadaki ataerkil cinsiyet normları üzerinden yeniden üretildiği görülür. Feminist bilimkurgu edebiyatı, toplumsal cinsiyet rolleri ve temsillerinin nasıl şekillendiği ve yeniden üretildiği konusuna dikkat çeker. Bu araştırmanın amacı, feminist bilimkurguda toplumsal cinsiyet rollerine ve temsilleriyle ilgili söylemi, yerli bilimkurgu edebiyatı yazarlarından Melisa Parlak’ın “Avunma Mekanizması” adlı kitabındaki öyküler üzerinden ortaya koymaktır. Bu amaçla, kitapta yer alan öyküler arasından seçilen altı öykü toplumsal cinsiyet rolleri, cinsiyet kalıp yargıları ve toplumsal cinsiyet davranış-görünüm çerçevesinde ele alınmıştır. Araştırma kapsamında altı öykü eleştirel söylem analizi ile incelenmiş, analizler Teun A. van Dijk’in Sosyo-Bilişsel Yaklaşımı ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın bulguları, incelenen öykülerde toplumda kültürel anlamda yeniden üretilen cinsiyet rolleri[1] ve ataerkil yapının insanlar üzerindeki etkileşiminin distopik bir kurgu zemininde tekrar inşa edildiğini göstermektedir. Bu bağlamda öyküler, feminist kuram çerçevesinde cinsiyet ve toplumsal cinsiyet eşitsizliklerini görünür hale getiren ve ataerkil sistemi yeniden sorgulatan bir fonksiyonu işlevsel kılmaktadır.
DOI: 10.33708/ktc.1608440
Authors: Meltem Dağcı, Devrim Alıcı
Institutions: Ondokuz Mayıs University, Mersin Üniversitesi
Language: Turkish
Subfield: Philosophy
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7162853145