Mi̇llî Edebi̇yat Ve Mi̇llî Uyaniş: Keyvan Hüseyi̇noğlu’nun “uyku” Manzumesi̇ndeki̇ Mi̇llî Ögeler
Year: 2026
Type: article
Abstract: Güney Azerbaycan Türklerinin millî uyanış sürecinde, sözlü edebiyatın yanı sıra yazılı edebiyat özellikle âşık şiiri, millî kimlik bilincinin yüceltilmesi belirleyici bir işlev üstlenmiştir. Güney Azerbaycan Türkleri arasında sözlü edebiyat, millî hafızanın taşıyıcısı olarak işlev görürken; bu ürünlerin yazılı edebiyata aktarılması, toplumsal belleğin kurumsallaşmasına katkı sağlamış ve millî duyguların ifade edilmesine aracılık etmiştir.İran coğrafyasında 1925 yılından itibaren Türklere yönelik sistematik asimilasyon politikalarına karşı, bölgede derlenen sözlü edebiyat ürünlerinin yazıya aktarılması, Türk kimliğinin korunması ve yeniden canlandırılmasında kurucu bir rol üstlenmiştir. Bu ürünler, toplumsal hafızanın korunmasına katkıda bulunarak bireylerin ortak değerler etrafında bütünleşmesini teşvik etmektedir. Ulusal bilincin yüceltilmesinde etkili olan sözlü ve yazılı edebiyat ürünleri, Güney Azerbaycan Türkleri açısından kültürel aktarım süreçlerinde tarihsel ve sosyolojik bir işlev görmektedir. Âşık edebiyatı ürünleri başta olmak üzere atasözleri, deyimler bayatılar, ninniler ve diğer sözlü kültür unsurları, ulusal değerlerin kuşaktan kuşağa aktarılmasında temel bir işlev üstlenmiştir. Bu ürünler, toplumsal belleğin sürekliliğini sağlamanın yanı sıra millî kültürel kimliğin korunmasında ve yüceltilmesinde önem taşımaktadır.Güney Azerbaycan’ın çağdaş millî şairlerinden Keyvan Hüseyinoğlu’nun Yuxu (Uyku) manzumesi, millî unsurların işlenmesi ve kültürel kimliğin edebî düzlemde görünür kılma açısından dikkate değer bir örnek teşkil etmektedir. Hüseyinoğlu bireysel lirizmi millî temalarla ustalıkla kaynaştıran poetik yaklaşımıyla, Güney Azerbaycan Türklerinin millî kimlik ögelerini şiirsel bir forma dönüştürmüştür. Şair eserlerinde Azerbaycan’ın tarihî-coğrafi yer adlarını millî şahsiyetlere bir araya getirerek aidiyet duygusunu pekiştirmektedir. Onun şiirlerinde Güney Azerbaycan ve Türk dünyasıyla kültürel bütünleşme arzusunu güçlü bir şekilde dillendirilmiştir. Şairin dizelerinde Kuzey Azerbaycan’a ait Şuşa, Karabağ ve Zengezur; Güney Azerbaycan’a ait Tebriz, Karadağ ve Koşaçay gibi yer adlarının birlikte getirilmesi, politik ve coğrafi sınırların ötesinde birleşik bir Azerbaycan tasavvurunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, söz konusu kültürel unsurlar, sınırların ve ayrılıkların ötesine geçerek ortak kimlik ile kültürel birlik düşüncesini duygusal düzlemde somutlaştırmaktadır. Ayrıca, Güney ve Kuzey Azerbaycan’ın önde gelen şahsiyetlerini aynı dizelerde bir araya getirerek politik ve coğrafi sınırların ötesinde ortak bir kültürel mirası görünür kılmaktadır. Hüseyinoğlu bu eserinde edebiyatın ulusal kimliğin uyanışında kültürel bütünleşmenin inşasında işlevsel olduğunu ortaya koymaktadır. Dolayısıyla edebî söylem, birleşik bir Azerbaycan kimliğini somutlaştırarak millî aidiyet duygusunu güçlendirmektedir.Bu çalışmada, Keyvan Hüseyinoğlu’nun Yuxu manzumesinde yer alan millî unsurlar incelenmiş, Güney Azerbaycan Türklerinin uyanış sürecinin edebiyata yansımaları ortaya konulmuştur. Araştırmada nitel içerik analizi yöntemi kullanılarak eserdeki temalar, semboller ve millî kimliği yansıtan unsurlar değerlendirilmiştir.
Source: Türkoloji Dergisi
Institution: Erciyes University
Language: Turkish
Subfield: Literature and Literary Theory
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7164732313