Bati Toroslardaki̇ Türk Kaya Resi̇mleri̇ Örneği̇nde Türki̇stan’dan Anadolu’ya Kültürel Devamlilik
Year: 2026
Type: article
Abstract: Kaya resimleri, insanlık tarihinin eski dönemlerinden itibaren farklı coğrafyalarda ortaya çıkan insanların kendilerini ifade etme amacıyla ya da dini ritüellerle ilişkili olarak çizildikleri düşünülen sanat eserleridir. Bu resimlerin sadece sanatsal tasvirlerden çok, inançla ilgili törenlerin ve kült uygulamalarının önemli bir bileşeni olarak kullanıldığı düşünülmektedir. Yazının bulunuşundan çok önce başlayan bu sanat geleneği, bozkır alanında savaş, av, mitolojik unsurlar ve dini törenler gibi çeşitli sahneleri barındıran figürlerle ön plana çıkmaktadır. Kaya resimleri ve sonraki süreçte ortaya çıkan tamgaların aynı zamanda alfabenin ve yazının temelini oluşturduğuna dair görüşler de mevcuttur.Tarih boyunca çeşitli toplumlarda görülen kaya resimleri Türklerin geleneksel sanatlarından biridir. Türklerin yayıldığı birçok coğrafyada rastlanılan bu eserler, hayvan üslubuyla ilişkili olarak dağ keçisi, geyik, at gibi hayvan çizimleri ile savaş sahneleri, dini ritüeller ve mitolojik figürler gibi karakteristik unsurlarla ön plana çıkmaktadır. Bu araştırmanın temel amacı, Türkistan'dan Anadolu'ya uzanan Türk kültürünün devamlılığını, özellikle kaya resimlerindeki figürler ve resimlerin çizildiği alanların karakteristik özellikler üzerinden ele almaktır. Araştırmanın kapsamını ise Tarihi Türk coğrafyasındaki bazı örneklerle yüzey araştırmaları neticesinde tarafımızca Batı Toroslarda, özellikle Antalya, Burdur, Muğla sınırları içinde tespit edilen Türk kaya resimleri oluşturmaktadır. Türklerin eski yurdu Türkistan'da, Paleolitik Çağa kadar uzanan kaya resimleri, Türk kültürünün kökenlerini ve gelişim sürecini anlamak için çok değerli veriler sunmaktadır. Bu görsel miras, Türk boylarının göçleriyle birlikte Anadolu'ya aktarılan kültürel değerlerin somut bir kanıttır. Anadolu'nun en batısında yer alan Batı Toroslardaki kaya resimleri, Türkistan'daki benzerleriyle anlatım biçimi ve motif açısından dikkat çekici benzerlikler sergileyerek kültürel devamlılığı göstermektedir.Batı Torosların yüksek kesimleri, Türklerin geleneksel konargöçer yaşamları için uygun bir coğrafya sunmuştur. Bu bölgelere yerleşen Türk toplulukları, sosyal-ekonomik etkinliklerinin yanı sıra, Türkistan'dan getirdikleri inanç sistemlerini ve kutsal törenlerini de sürdürme imkânı bulmuşlardır. Özellikle dağların yüce ve canlı varlıklar olduğu düşüncesi, su kaynaklarına duyulan saygı gibi eski doğa kültleri, kaya resimlerinin çizildiği alanlarda da kendi göstermiştir. Bu nedenle Batı Toroslarda eski Türk inançlarının izlerini kaya resim alanlarının çevresinde bulmak mümkündür. Bu durum, kaya resimlerindeki inanç öğelerinin Türkistan'dan Anadolu'ya taşınarak burada sürdürüldüğü görüşünü güçlendirmektedir.Sonuç olarak kaya resimleri, Türk kültürünün Türkistan'daki eski köklerinden Anadolu'daki şimdiki izlerine kadar uzanan uzun süreli kültürel devamlılığının en çarpıcı arkeolojik kanıtlarından biridir. Kaya resimleri ve diğer maddi kültür buluntuları, sadece geçmişi aydınlatmada değil, aynı zamanda Anadolu'da hala yaşayan köklü bir kültürel mirasın varlığını ispatlamak açısından da önemlidir. Bu çalışmada da Türkistan’dan Anadolu’ya Türklerin kültürel yolculuğu kaya resimleri üzerinden ele alınmaya çalışılmıştır.
Authors: Mustafa Gökçe, Eren Fehmi Eroğlu
Institution: Muğla University
Language: Turkish
Subfield: Museology
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
Funder: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
OpenAlex ID: W7165533440