Year: 2026
Type: article
Abstract: Bu çalışma, Maurice Grammont’un izlenimci fonetik teorisi doğrultusunda, Ahmed Şevkî’nin el-Ḳaṣîdetu’s-Sîniyye adlı şiirinde yer alan beyitleri ses-anlam ilişkisi temelinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel hedefi, Arap şiirinde fonetik unsurların yalnızca kafiye ve ahenk oluşturmaya yönelik değil, aynı zamanda anlamı derinleştiren ve duygusal aktarımı güçlendiren işlevsel bir boyut taşıyıp taşımadığını ortaya koymaktır. Bu bağlamda çalışma şu araştırma sorularına odaklanmaktadır: Ahmed Şevkî’nin şiirinde fonetik yapı anlamla nasıl bütünleşmektedir? Hangi ünlü ve ünsüz türleri belirli tematik çağrışımlarla ilişkilidir? Grammont’un fonosemantik kuramı Arap şiiri bağlamında uygulanabilir midir? Araştırmanın kapsamını, el-Ḳaṣîdetu’s-Sîniyye’nin seçilmiş beyitleri oluşturmaktadır. İnceleme yalnızca kısa ünlülerle sınırlandırılmış; uzun ünlüler değerlendirme dışı bırakılmıştır. Bu tercih, uzun ünlülerin Arap fonetikçiler tarafından yalnızca süre bakımından bir tasnife tabi tutulması bu yönüyle parlak-karanlık gibi nitel farklılıklar içermemesi ile ilişkilidir. Maurice Grammont’un fonosemantik sınıflandırmasına göre ünsüzler, patlamalı, nazal, sızıcı ve sürekli olmak üzere dört başlık altında incelenmiştir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş; seçilen beyitler hem anlamsal hem de fonetik düzeyde değerlendirilmiştir. Çalışmada ulaşılan bulgular, her ses türünün belirli temalarla anlamlı biçimde örtüştüğünü ortaya koymuştur. Araştırmanın kuramsal temelini oluşturan Maurice Grammont’un izlenimci fonetik teorisi, Traité de Phonétique adlı eserinde kapsamlı biçimde ele alınmaktadır. Bu eser, çalışmada temel başvuru kaynağı olarak içerik analizi tekniğiyle ayrıntılı biçimde incelenmiş; yapılan değerlendirmeler sonucunda ses sınıflarının tematik yapılarla kurduğu ilişkilerin belirgin ve tutarlı örüntüler sergilediği görülmüştür. Patlamalı ünsüzler, ani ve yüksek enerjili yapılarıyla güçlü tepkileri; nazal ünsüzler, bastırılmış duyguları; sızıcı ünsüzler ve özellikle titreşimli [r] sesi, ince tonlarda neşe ve hareketlilik, kalın tonlarda ise güç ve ağırlığı; sürekli ünsüzler ise şiddet barındırmayan ancak devamlılık arz eden kalıcı duygusal durumları yansıtmaktadır. Parlak ünlüler açıklık ve canlılık; karanlık ünlüler ise kasvet ve derinlik hissini ses düzeyinde yansıtır. Bu çalışmada, fonetik unsurların tematik çağrışımlarla bütünleşme biçimlerini ortaya koyan özgün bir fonosemantik analiz yöntemi önerilmektedir. Bu yönüyle çalışma, Arap şiirinin çağdaş dilbilimsel yaklaşımlarla yeniden yorumlanmasına katkı sağlamayı hedeflemektedir.
Author: Zeynep Özkanlı
Institution: Kastamonu University
Language: Turkish
Subfield: Language and Linguistics
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7165944591