{-(V)r} Biçim Biriminin Yeşilova (Burdur) Ağzındaki Ses Yapısı ve Eylemlerle Kullanımı Üzerinde İstatistiksel Bir İnceleme
Year: 2026
Type: article
Abstract: Türk dilinin ilk dönemlerden itibaren temel işlevleri geniş zaman işaretleyicisi ve geniş zaman ortacı olan {-(V)r} biçim birimi, dilin tarihî gelişim süreci içerisinde temel işlevlerinden sıyrılarak yeni sözcük türetme, çeşitli dil bilgisi yapılarının oluşumunda yer alma gibi farklı işlevler de kazanmıştır. Makalenin amacı, {-(V)r} biçim biriminin Yeşilova ağzındaki ses yapısının ve eylemlerle kullanımının ölçünlü Türkiye Türkçesiyle karşılaştırılarak farklılıkların istatistiksel olarak ortaya konulmasıdır. Malzeme, Yeşilova’ya bağlı 6 mahalle ve 36 köyden derlenip yazıya geçirilen 85 metnin verilerine dayanmaktadır. Yeşilova ağzında {-(V)r} biçim biriminin ses yapısının erime başta olmak üzere hece tekleşmesi, /r/ ünsüzünün düşme eğilimi, /y/ < /r/ değişmesi, büzülme, ünsüz benzeşmesi; ünlü kısalması, ünlü uzaması, ünlü düşmesi gibi ses olaylarına bağlı olarak %53 oranında yazı dilinden farklı olduğu görülmüştür. {-(V)r} biçim biriminin eylemlerle kullanımı, büyük oranda ölçünlü Türkiye Türkçesiyle aynı olmakla birlikte ünsüzle biten bazı eylemlerde farklılıklar tespit edilmiştir. Bu tür eylemlerden tek heceli olan “al-, bil-, gel- ol-, dur-, gör-, sür-, var-, ver-, vur-, yat-, yaz-“ eylemleriyle çok heceli olan “arıt-, bindir-, bulun-, dağıt-, dokun-, doldur-, geber-, getir-, gidebil-, giyin-, güven-, götür-, karıştır-, kaynat-, kırıl-, kıvır-, kurut-, kuşan-, nazlan-, oynaş-, sarıl-, pişir-, yedir-, yıkıl-, yoğur-, yüklen-“ eylemlerinin bazı alt ağız bölgelerinde yazı dilinden farklı bir değişken biçim birimiyle kullanıldığı belirlenmiştir.
Author: Ali Osman Yalkın
Institution: Süleyman Demirel Üniversitesi
Language: Turkish
Subfield: Language and Linguistics
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: diamond
OpenAlex ID: W7166525128