Year: 2026
Type: article
Abstract: İnsanlık tarihinin en eski dönemlerinden bu yana, insanlar doğayı ve çevresindeki varlıkları anlamlandırmak amacıyla onlara insana özgü duygular, düşünceler ve niyetler atfetmişlerdir. Bu eğilim, literatürde “antropomorfizm” kavramı ile açıklanmakta ve hem bilişsel psikoloji hem de kültürel antropoloji alanlarında geniş bir tartışma alanı bulmaktadır. Antropomorfizm, yalnızca mitolojik figürlerde ya da hayvanlarda değil, aynı zamanda nesneler, makineler ve son yıllarda yapay zekâ sistemleri ile robotik teknolojilerde de gözlemlenmektedir.Antropomorfik eğilimlerin tarihsel gelişimi incelendiğinde, ilk örnekler hayvanlara yüklenen insanî özelliklerde kendini göstermektedir. Totemizmden hayvan mitolojilerine, evcil hayvanlarla kurulan duygusal bağlardan masal karakterlerine kadar birçok kültürel pratik bu eğilimi desteklemiştir. 20. yüzyılın ortalarından itibaren teknolojik cihazlara yönelik antropomorfik algılar ortaya çıkmış; özellikle bilgisayarlarla kurulan etkileşimlerde kullanıcılar cihazları “anlayan” ya da “tepki veren” varlıklar olarak görmeye başlamıştır.Günümüzde ise yapay zekâ destekli sistemlerin ve insansı (humanoid) robotların geliştirilmeye başlanması, antropomorfizmin hem teknik hem de etik boyutlarını gündeme taşımıştır. Özellikle yüz tanıma, sesli asistanlar, doğal dil işleme ve davranışsal tepkiler gibi alanlarda yapay zeka sistemlerinin insana özgü beceriler kazanması, bu teknolojilere yönelik kullanıcı algısını doğrudan etkilemektedir. İnsanlar, giderek daha fazla teknolojik sisteme empatiyle yaklaşmakta, onlarla sosyal ilişki kurmakta ve onları birer “kişilik” gibi değerlendirmektedir.Bu derleme çalışması, antropomorfizmin tarihsel kökenlerinden başlayarak günümüzdeki teknolojik yansımalarına kadar uzanan süreçte kavramın evrimini incelemektedir. Antropomorfizmin bilişsel temelleri, kültürel işlevleri ve teknolojik adaptasyonları irdelenirken, yapay zekâ ve robot teknolojilerinin toplumsal yaşamdaki etkileri de ele alınmaktadır. Ayrıca, gelecekte bu eğilimin bireyler arası iletişim, yalnızlık, teknoloji bağımlılığı ve etik karar süreçleri gibi alanlarda doğurabileceği sonuçlar tartışmaya açılmaktadır.Sonuç olarak, antropomorfizm yalnızca geçmişin bir algı biçimi değil, aynı zamanda geleceğin teknolojik toplumunu şekillendiren temel bir eğilim olarak değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, insan-makine etkileşimi üzerine yapılan araştırmaların hem teknoloji tasarımında hem de sosyal politikalarda antropomorfik algıların etkisini dikkate alması gerekmektedir.
Institutions: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Istinye University
Language: Turkish
Subfield: History and Philosophy of Science
Field: Arts and Humanities
Domain: Social Sciences
Open Access status: bronze
OpenAlex ID: W7166729214