Work

Valproik asitle indüklenmiş otizm modelinde mGluR1/5 bağımlı hipokampal plastisitenin reseptör antagonistleri (MTEP ve JNJ) ile modülasyonu

Year: 2026
Type: dissertation
Abstract: VALPROİK ASİTLE İNDÜKLENMİŞ OTİZM MODELİNDE mGluR1/5 BAĞIMLI HİPOKAMPAL PLASTİSİTENİN RESEPTÖR ANTAGONİSTLERİ (MTEP ve JNJ) İLE MODÜLASYONU Tuğba KIRBOĞA Erciyes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü Fizyoloji Ana Bilim Dalı Doktora Tezi, Nisan 2026 Danışman Prof. Dr. Nurcan DURSUN ÖZET Prenatal dönemde uygulanan valproik asit (VPA), otizm spektrum bozukluğu (OSB) benzeri davranışsal ve nörobiyolojik fenotiplerin ortaya çıkmasına neden olur. Bu çalışmada prenatal VPA maruziyetinin hipokampal sinaptik plastisite üzerindeki etkilerinin elektrofizyolojik ve moleküler düzeyde incelenmesi ve metabotropik glutamat reseptörleri (mGluR1/5)'in Uzun Dönem Baskılanma (UDB) sürecindeki rolünün araştırılması amaçlanmıştır. Gebeliğin 12,5. gününde Wistar albino dişi sıçanlara intraperitoneal 500 mg/kg VPA uygulanmış ve bu annelerden doğan erkek yavrular çalışmada kullanılmıştır. Doğumdan sonra nörogelişimsel parametreler izlenmiş ve otizm modelinin doğrulanması için davranış testleri uygulanmıştır. Öğrenme ve bellek performansı yeni nesne tanıma ve Y-labirent testleri ile değerlendirilmiştir. Elektrofizyolojik deneylerde eşleştirilmiş çift darbe (PP) protokolü ile UDB indüklenmiş ve mGluR1 antagonisti (JNJ) ile mGluR5 antagonisti (MTEP) PP-UDB sırasında intrahipokampal olarak uygulanmıştır. Elektrofizyolojik kayıtların ardından hipokampal dokularda Western blot yöntemi ile protein düzeyleri analiz edilmiştir. Prenatal VPA maruziyeti yavrularda kuyruk malformasyonlarına ve göz açma zamanında gecikmeye neden olmuştur. Izgara yürüme testinde VPA grubunun performansının kontrol grubuna göre daha düşük olduğu belirlenmiştir. Toplam sosyal etkileşim süresi benzer bulunmasına rağmen, sosyal tercih testinde VPA grubunun sosyal uyaranı seçme eğilimi azalmıştır. Yeni nesne tanıma ve Y-labirent testlerinde VPA grubunun bellek performansı kontrol grubuna göre daha zayıf bulunmuştur. UDB yalnızca kontrol grubunda gözlenmiş; hem mGluR1/5 antagonizması uygulanan kontrol grubunda hem de VPA maruziyeti bulunan gruplarda UDB indüklenememiştir. Moleküler analizlerde GluA1 ve PSD95 düzeylerinde anlamlı değişiklik saptanmazken, GluA2 ve sinapsin protein düzeylerinin VPA grubunda azaldığı belirlenmiştir. VPA maruziyeti sinaptik plastisiteyi hem pre hem postsinaptik düzeyde etkilemiştir. Elde edilen bulgular prenatal VPA uygulamasının nörogelişimsel gecikmeler, sosyal tercih bozukluğu ve bellek performansında azalma ile karakterize otizm benzeri fenotiplerin ortaya çıkmasına yol açtığını göstermektedir. Elektrofizyolojik veriler VPA maruziyetinin hipokampusta mGluR1/5 aracılı UDB oluşumunu bozduğunu ve mGluR antagonizmasının kontrol koşullarında gözlenen sinaptik depresyon yanıtını ortadan kaldırdığını ortaya koymaktadır. Ayrıca moleküler bulgular AMPA reseptör alt birimlerinden GluA2 düzeyindeki azalma ile birlikte presinaptik sinapsin düzeyindeki değişimin VPA modelinde sinaptik iletim ve plastisite mekanizmalarının yeniden düzenlenmesine katkıda bulunabileceğini düşündürmektedir. Anahtar kelimeler: Otizm; mGluR1/5; Uzun Dönem Baskılanma; Valproik Asit.
Language: Turkish
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7166936734
Cites: 120
Cited by:
Related to: 10