Year: 2026
Type: article
Abstract: Bağırsak–beyin ekseni, bağırsak mikrobiyotası ile merkezi sinir sistemi arasında sinirsel, immünolojik ve metabolik yolaklar üzerinden çift yönlü iletişimi sağlayan karmaşık bir ağdır ve bu eksende vagus siniri, enterik sinir sistemi ve mikrobiyal metabolitler temel rol oynar. Son yıllarda artan kanıtlar, bağırsak mikrobiyotasının yalnızca gastrointestinal fizyolojiyi değil; duygu durum, biliş ve davranış gibi merkezi sinir sistemi işlevlerini de düzenlediğini göstermektedir. Mikrobiyota tarafından üretilen veya metabolize edilen nörotransmitterler (glutamat, GABA, serotonin, dopamin ve norepinefrin), bunların öncülleri (triptofan, tirozin) ve kısa zincirli yağ asitleri, afferent vagal yolaklar, enteroendokrin hücreler ve immün sinyalizasyon aracılığıyla beyin fonksiyonlarını etkileyebilmektedir. Bu derleme, bağırsak mikrobiyotası ile nörotransmisyon arasındaki ilişkiyi ayrıntılı biçimde ele alarak, mikrobiyal kaynaklı metabolitlerin nörotransmitter sentezi, salınımı ve reseptör düzeyindeki etkilerini tartışmaktadır. Ayrıca, bağırsak–beyin eksenindeki bozulmaların depresyon, anksiyete, otizm spektrum bozukluğu, Parkinson ve Alzheimer hastalığı gibi nöropsikiyatrik ve nörodejeneratif hastalıkların patofizyolojisiyle ilişkisi değerlendirilmektedir. Mevcut veriler, mikrobiyota hedefli yaklaşımların nörolojik ve psikiyatrik hastalıkların önlenmesi ve tedavisinde umut vadeden stratejiler sunabileceğini düşündürmektedir.
Source: DergiPark
Institution: Adnan Menderes University
Language: Turkish
Topic: Gut microbiota and health
Subfield: Molecular Biology
Domain: Life Sciences
Keywords: gut-brain axis, gut microbiota, probiotics, neurotransmitters, serotonin, dopamine, norepinephrine, glutamate, GABA, tryptophan, short-chain fatty acids, vagus nerve, enteric nervous system, enteroendocrine cells, microbial metabolites, depression, anxiety, autism spectrum disorder, Parkinson's disease, Alzheimer's disease, neurodegenerative diseases, mental illness, microbiota-targeted therapy
Open Access status: green
OpenAlex ID: W7167170893
