Korku Yerine Gülme Rahatlama Kuramı Çerçevesinde Cehennem İçerikli Karikatürleri
Year: 2026
Type: article
Abstract: Sözlü ve yazılı kültür çağından dijital çağa geçişte meydana gelen değişiklikler görsel kültür ortamını yaratır. Yeni ortam, insanların sözlü veya basılı metne değil söz veya yazıyla betimlenerek aktarılan görüntülere güldüğünün anlaşılmasını sağ lar. Bu noktada devreye insanın geliştirdiği savunma mekanizmasından biri olan mizah girer. Tarihsel süreç içerisinde gülme ve mizah üzerine araştırmacılar ben zer veya farklı yorumlarda bulunmuş, çeşitli teoriler geliştirmiştir. Ortaya atılan teoriler ilk aşamada üstünlük, zıtlık ve rahatlama olarak adlandırılmış, zamanla yeni araştırmalar eşliğinde farklı teoriler geliştirilmiştir. Bu makalede incelemeye tabii tutulan görsel metinlerin açıklanmasında mizahı ve gülmeyi sinirsel enerjiyle bağdaştırarak açıklamaya çalışan rahatlama kuramından faydalanılmıştır. Kura ma göre toplumsal yapı içerisinde oluşan tabu ve yasaklar bireylerde baskılanma hissi doğurur, bu baskılardan kurtulmak için rahatlamaya ihtiyaç duyan insanlar mizaha başvurur. Böylece şaka yoluyla yasaklanmış konular konuşulmaya, bas tırılmış duygular açığa çıkmaya başlar ve psikolojik rahatlama gerçekleşir. Gül meyle birlikte rahatlamayı sağlayan mizahi araçlar mevcuttur ve bunlardan biri karikatürlerdir. Bilhassa günümüzde görsel kültürün etkisinin artmasıyla birlikte toplumsal eleştirinin bir aracı olarak kullanılan karikatürler, siyasal ve dinsel otori telerin eleştirilmesi için güçlü bir platform oluşturur. Bu çalışmada, cehennem te malı karikatürlerde dinsel korku unsurlarının mizah yoluyla nasıl dönüştürüldüğü, dinî ritüellerin ve inanışların eleştirel bir bakış açısıyla nasıl değerlendirildiği ince lenmeye çalışılmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında doğrudan veya dolaylı şekilde cehennemle bağlantısı olan cehennem ateşi, amel defteri, sırat köprüsü, şeytan, vesvese, şeytan taşlama gibi ögeler içeren karikatürler seçilmiştir. Ayrıca günümüz dünyasında insanları dehşete düşüren olayların cehennem ve şeytanla ilişkilendiril diği karikatürlere de yer verilmiştir. Belirlenen ögeler üzerinden seçilen karikatür ler rahatlama kuramı özelinde incelenmiştir. Buradan hareketle mizahın bireylerin bastırılan duygularını ve korkularını azaltmada nasıl bir rol oynadığı, korkunun nasıl bir rahatlama duygusuna dönüştüğü ortaya konmuştur.
Author: Berna Kolot
Language: English
Subfield: Social Psychology
Field: Psychology
Domain: Social Sciences
Open Access status: gold
Estimated APC paid: $53
OpenAlex ID: W7171659805